Larreaundi-Olaberriako Auzo Elkarteak egitarau zabala antolatu du Euskararen Nazioarteko Egunaren giran. Dakizuenez, abenduaren 3an den arren, azaroaren 30ean, larunbatean, burutuko dira ekimen gehienak. Tartean, eguerditik hasita, bertso-saioa eskainiko dute Manu Goiogana Bengoetxea eta Igauri Lopetegi Amostegi irundarrek eta Jon Luzuriaga Iurramendi ikaztegietarrak. Jarraian egitarau osoaren berri ematen duten afitxak dauzkazu ikusgai:
Irunabarren helburuetako bat bertsoa inguruko hainbat txokotara helaraztea ere badenez, badira zenbait ikasturte bailarako hedabideekin elkarlanean ari garela.
Hasi berri dugun 2024/25 hau seigarren ikasturtea dugu Bidasoko Hitzarekin elkarlanean. Irailean hasi eta ekaina bitarte, hilero, eta hilabeteko azken ostiraletan, Txingudiko bertso-eskoletako kide batek bertso-jarriak argitaratuko ditu aipatutako aldizkariko papereko edizioan, eta egun gutxi batzuk igaro ondoren, eskuragarri izango duzue argitalpen hori bera baita bertsio digitalean ere. Nola ez, Irunabarren webgunera ere ekarriko ditugu bertso horiek guztiak.
Irunero aldizkariarekin hasitako elkarlana oraindik lehenagokoa da. Zortzigarren ikasturtez jarraian, Txingudiko bertso-eskoletako kideren baten bertso jarriek argia ikusiko dute hilero. Iruneroren kasuan, hilabete hasieran argitaratuko da elkarlanaren emaitza, eta kasu honetan ere paperezko edizioan zein bertsio digitalean egongo da ikusgai. Ikasturtea urria hasieran hasi eta ekainean amaituko da, eta Iruneroko sorta guztiak ere Irunabarren webgunera ekarriko ditugu.
Horretaz gain, osagarri modura, idatzitako sorta hauek musikatzen direnean ere eskuragarri izango dituzue webguneko argitalpenetan zein Ivoox-eko gure kanalean (harpidetu zaitezte!). Gero eta gehiago zarete elkarlan hauetako bertso-sortaren bat musikatzera animatu zaretenak. Ikasturte honetan ere animatuko bazinate plazer handiz jasoko genituzke zuek musikatu eta kantatutako bertso-sortak irunabar@gmail.com helbidean.
Hona hemen pasa den ikasturtean argitaratu eta musikatutako zenbait bertso-sorta:
“Hemen duzu nire sorta”, Rafa Rodrigo Perurenak 2024ko apirilean Bidasoako Hitzan argitaratu eta Rafak berak musikatutako bertso-sorta:
Aurten Igauri Lopetegi, Aitor Mendiluze eta Aitor Sarriegi aritu dira bertsotan pasa den larunbatean, abuztuaren 3an, Urdanibia plazan. Oholtzan aritzeaz gain, auzoko taberna ezberdinetan zehar aritu dira.
Zazpi urteren ondoren, Irunabar, Irungo bertsoaren bilguneko kideok berreskuratu egin dugu Txingudiko bertso-eskolen eguna.
Kateako Auzo Elkarteko areto nagusian ospatu genuen (Eskerrik asko, Maider!), eta lagun-giro ezinhobean joan zitzaigun arratsaldea, Otazpi tabernako lagunek prestatutako arroza, kroketa eta tortillaz lagunduta, besteak beste.
Oholtza gainean “denetik” izan bazen ere, bertso-saio musikatua osatu genuen guztion artean. Musikari lanetan, Aitor (kitarra), Iban (baxua) eta Beñat (mandolina) aritu ziren.
Saioa aurkezten eta ekitaldiaren gidari, Egoitz aritu zen.
Oholtzan kantari Iker, Jon, Lorea (bejondaiela zure kuadrilako guztiei!), Joseba, Abel, Iñigo, Urko, Adrian, Xabier, Andoni, Aiora, Maider eta Igauri aritu ziren.
Eta Arratsaldeko bertso-sortak Lorea, Aiora, Maider eta Jonen eskutik heldu zitzaizkigun.
Ederki pasa genuen. Egun ahaztezina. Datorren ikasturtean gehiago. Hobeto? Kostako zaigu. Horretarako, 2024-2025 ikasturteak joan berri denak baino gehiago eman beharko digu. Erronka mahai gainean da, heldu nahi dionarentzat.
Aurten Irungo Sagardo Egunaren antolatzaileek gogoeta urtea hartu dutela-eta, ez da Sagardo Egunik izan… Ez? Bai! Taberna menderaezin batek ohiturari eutsi nahi izan dio eta Sagardo Egun Alternatiboa antolatu zuen.
Moskuko Aranaztarra tabernak egitarau propioa egitea erabaki zuen eta, testuinguru horretan, bertso saioa antolatu zuen. Hasiera batean, protagonista izan behar zuten gure bertso-eskoletako kide eta irakasle Igauri Lopetegi Amostegi irundarrak eta Aroa Arrizubieta Barredo gasteiztarrak. Bigarrenak, ordea, ezintasuna tarteko, ezin izan zuen bertan izan eta haren ordez Emaitz Murua Arzallus oreretarra aritu zen bertsotan.
Bertso berriak jarri nahian, bai, baina jartzekotan zeri? Nik ezin diot hitzik eskaini honi ez beste ezeri. Nahiz eta suerta dakidakeen esplikatzea zailegi, beste ezertaz hitz egitea gaur egun ez da zilegi.
Mendebaldetik kontrolaezin zen ekialde hurbila. Galtzada baten bila zebilen kapitalaren gurpila. Han Palestina hautatu zuten bidea izan zedila, besteren etxe zena ibiliz euren interesen bila.
II. Mundu Gerra pasata, Europan hitz hauek saldu: “Lur sakratuan bizi nahi badu inork aukera orain du. Holokaustoko zauri guztiak baietz han ongi orbaindu!” Naziek sortu kaltea, eta palestinarrek ordaindu.
Sionismoa babestuz joan zen hara kolono bailara, Israel sortuz, estatu on bat, Europakoen mailara, NATOrentzako base berri bat bere interesetara. Armada duen estatu baino Estatudun armada da.
Harrezkeroztik palestinarrek abiaturik borroka, eurek hil arte inor hiltzeak ez zuen asko inporta. Biolentoa da orain ibaia gainezka, harro, dator ta, ta inork ez du aipatzen hura estutzen duen arroka.
Palestinaren ta Israelen artean dago ataka Ta negoziatu dezaten askok ematen dute matraka. Negoziaketan negoziorik ez duenak ezer ez dauka, noiztik aritzen dira hizketan lepoa eta ezpata?
Mendebaldeko biztanle asko nahiz eta gaiaz kezkatu, eta bakean bizi daitezen estatu bana eskatu, Sionistei esan zitzaien sortzeko, ba, bi estatu! Baina, gero lur zati bakarra ere ez zuten askatu.
Ondo babestu izanagatik Israelgo potentzia, Espainiako presidentea ezkerrak du hautetsia. Ez naiz hasiko hemen salatzen zer den inkoherentzia, norberak jasan beharrekoa da norbere kontzientzia.
Hamaika mila hildako dira, egunetik egun gora. Hemendik ere bultzatu ezik ezin iritsi inora. Oh, Palestina, lur zanpatua, inoiz libre izango da, Mendebaldeko kateetatik ta ibaitik itsasora.
Aurrera egin dezan denborak ez baitu behar baimenik, ezer berririk aurkitzen zail da, aurreko bat ez duenik. Txirritak bertso batzuk jarrita trenbide bati lehenik, aurrera doan beste zerbaiti jarri nahi nizkioke nik.
Mila bederatziehun eta hirurogeita batean, alardea ez zen oso arrunt izan Irungo partean. Istorioa nahiz gelditu den ezkutatua lurpean, antzekotasun bat berpiztu da handikan orain artean.
Goiz hartan beti bezala joan zen desfilean jende pila. Bazkalorduan hasi omen zen arratsaldeko nahaspila: Gizonik ezin hasi liteke edatekoaren bila, Kantinera bat husten ari zen aldiro ardo botila.
Behobiako errepublika Independientean iaio, eginez Juani Etxeberria zurrutetik hainbat saio. Arratsaldeko desfilerantza joan ziren, zer arraio! Ezin pausoa egoki segi, Mozkorra bere garraio.
Musika hasi, formatu eta… kantinera non ote da? Galdu zen eta nor ipiniko hutsunea betetzera? Soldadu bat jarri zen orduan, hau ere mozkor antzera. “Lehengo hura bezain ederra da oraingo kantinera!
Eskuan hartu zuen zapia, abanikotzat on ona. Nahiz eta falta zuen moñoa, pololoak eta gona, zein ondo pasa zuen oraindik oroitzen zaigu amoña: Pedro Berrospe bilakatu zen Behobiako moñoña!
Gizon abila zen kantinero atera zen maisuari: Egur gehiegi botatzen zaio gaur aspaldiko suari. Lehen paisaia soila zena gaur begiratzen dugu adi. Garai batean merke zen baina gaur balio du ugari.
Bi mila eta hogeita hiru Bolbora dator gainezka Antxon Jauregi izango baita Kantinera bai, ez neska. Behin egin bazen gaur arazorik Ez dugu izango, ezta? Jaitan nahieran parte hartzea Baino gauza hoberik ez da.
Duela ia hogeita hamar urteko bidetik segi! Helmugaraino konpainia hau agudo ailega bedi. Hirurogei bat urte tartean, kantineroak, a ze bi! Gogoan Pedro Berrospe hura, aurrera, Antxon Jauregi!
“Gure herri ttiki hau da gosetearen erreinu. Gaitz erdi zer janik behintzat, denek izango bagenu. Ura ta ogia dira biztanlearen mantenu, negarrak eta gosea gure goizeroko menu. Gaitz erdi gure herrian bizi ahalko bagenu, ea ez zaidan bihurtzen paradisua infernu.” X. Silveira
1) Gure herri ttiki hau da mundu handi baten testigu, gogor hartzen gaituena, nahiz ta saiatu ezti gu. Ttikitasunak mesede handirik egin ez digu, ez dugu mundu hark beste ez botere ta ez diru. Askatasun desioak kateak ditu kastigu, ta boterea duenak mantendu nahia aski du.
2) Gure herri ttiki hau da horma zuhaitzen gerizan, Istorioak asmatua geronek sinis genitzan. Sehaska kanta kantatuz Pedagogia bailitzan, haizea bezain ixilik egon gintezen bizitzan. Isiltasunak, norbere azken esperantza gisan, azkenerako, alferrik, ez digu balio izan.
3) Gure herri ttiki hau da kolpatua esan zezan nor babesten duen berak, nor duen bere defentsan. Izan izateko gure buruekiko promesan, gurari bat jarri dugu gaur garenaren ordez han. Nahiz ta hau sinistu dugun bizi hau jasan genezan, entzun nahi ez ditugunak nahi nituzke hemen esan.
4) Gure herri ttiki, hau da, hiritxo baten tamaina. Irunek ez du balio, antza, besteenak aina. Irun da delinkuentzia, muga, droga ta labaina. Irudi ederra egin digute, bai, alajaina. Euskaldun peto batzuen hitzez “Irún es España”, Irun España omen da, besteak zer dira, baina?
5) Gure herri ttiki hau da bereizteko instintua, sarri berariazkoa, batzuetan istripua. Klasismoa izaten du, maizenik, inplizitua: Atzo belarrimotza zen, gaur moroa, ijitua. Txio batean soberan gelditzen den digitua. Herri neurriz ttikitua, pusketatan txikitua.
Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea 