Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

Archive for the tag “Irunero”

“Teknorlogiak” Iruneron. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak.

Teknorlogiak

Doinua: Zer da gaur Donostian
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Nahiz eta ezagutu
asmatzaile legez
Tales, Einstein, Edison
edo Arkimedes,
erdiak ezkutatu
dizkigute berez;
pertsona asko jardun
ziren gogo trebez
ez zirenak gizonak
zuriak ere ez.

2)
Ada Lovelace aditu
zen teknologian,
Babbage-en laguntzaile
zena, teorian.
Munduak eduki du
ahazteko zorian…
Lehen programatzaile
gisa historian
gorde behar genuke
gure memorian!

3)
Mária Telkes ere
ez da maiz agertu,
eguzki-energia
zuena ikertu.
Lehen eguzki-labea
utzi zigun gertu
eta landako zenbait
herrixka suspertu…
Argindarra dugunok
zergatik eskertu?

4)
Zaila da Hedy Lamarr
izarra iluntzen:
aritu zen uhinak
sumagaitz bihurtzen,
seinale sekretuen
teknika taxutzen;
Wifia ere hari
esker garatu zen…
eta zergatik ez du
inork ezagutzen?

5)
Jakin nahi duzunean
non zauden benetan
Gladys West-ekin senti
zaitezke zorretan:
funtsezkoa izan zen
ikerketen bueltan
gaurko GPSen
matematiketan,
baina ezin kokatu
gure orbitetan.

6)
Margaret Crane-en bizitzaz
hastean galdezka
ariko ginateke
galderei iheska;
ba hark asmatu zuen,
protestak protesta,
etxean egiteko
haurdunaldi testa…
gizon zuriarentzat
huskeria, ezta?

7)
Ur edangarria da
askoren helburu
Deepika Kurup-ek erraztu
duena seguru:
Eguzki energia
hartuz iturburu
ura arazten duen
teknika sortu du…
Merezi bezainbeste
eskertu al dugu?

8)
Maitane Alonso-ri
jarrita begira
makina bat sortzeko
gai izan zen, tira:
bertan elikagaiak
kontserbatzen dira
jasangarritasuna
hobetuz, argi da…
NASAn ezaguna da,
hemen ez dakit ba…

9)
Sortzen diren heinean
zenbait beharrizan
jartzen gara erantzun
onenen peskizan.
Emakume ugari,
aipatuen gisan,
nahiz eta nahita utzi
dituzten gerizan
ez dezagun sinetsi
ez zirenik izan!

Iturria: https://irunero.eus/teknorlogiak/

“Aiako Harriari”. Urko Casado Usandizagaren bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan eta Iruneron

AIAKO HARRIARI
Doinua: Urki zelaiko puntan
Egilea: Urko Casado Usandizaga
1
Kantak jarriko ditut zure maitemiñez
sentimendurik hitzez azaldu eziñez.
Berdin du jazten zeran gris edo urdiñez,
hosto ugariz edo soineko ariñez,
ezin ederragoa nola zaren ziñez.

2
Bat edo hiru zaren askoren zalantza,K” batek karteletan dabilkien dantza!!
Toponimia du sarri hizkuntzak ardatza,
udalean zenbaitek ez dakite antza,
eta errespetua horretantxe datza.

 3
Hurbiltzeko parada nola sarri dedan,
zenbat denbora pasa ote det zuregan
zentzu guztiak erne (e)ta burua hegan,
denbora ere gelditu egiten ote dan…
zure parte izaterik bagenu aukeran!

4
Haseran tontorretan zen nire arreta,
Txurrumurru, Erroilbide, Hirumugarrieta,
eta sartalderantza daukazun pareta.
Ondoren baso, magal, zoko (e) ta erreka,
Zenbat sorpresa dezu neretzat gordeta?

5
Landaredia dezu benetan anitza,
Pago, txilar, astigar, iñar nahiz haritza,
zumar, gaztainondo, haltza, urki ta hurritza,
gorosti, lizar, ametz, sahats zein zumitza,
gai zera edonondik sortzeko bizitza.

6
Orkatza, azeria, xagua, azkonarra,
arrabioa, igela, trikua, muxarra, 
muskerra, sugandila, saia, xaguzarra…
Pertsonok ez genuke onartzea txarra
haiek soilik dutela zurekin beharra.

7
Berez duzun oreka pertsonok irauli,
errespetorik gabe hainbeste ahali.
Ardi, behi edo behor mendira bidali,
zuregan bizi arren, nahiz askok estali,
abere bakoitzeko mila animali.

8
Etzarenez osatzen soilik lur publikoz,
lehenengo jo zintuen pinuak ostikoz.
Pertsonon mixerian dirua beti poz!!
ia etzaituzten janzten inoiz eukalitoz,
zuhaizti (e)ta basoak betirako itoz.

9
Beti ez dut erdi hutsa ikusten botila,
lau jantzirekin dabil zuregan okila.
Aurten hurbildu zaizu sekulako pila,
pinu lehorretara alimentu bila,
bizitzaz betetzeko txulo borobila.

10
Kantak jarri dizkizut Aiako Harria,
gutxi den bezain leku liluragarria.
Artzain-basozain biko maiz kontrajarria,
elkarlanerako da nere aldarria,
bakarra izanki lotzen gaitu(e)n uztarria

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/urko-casado-usandizaga-aiako-harriari/
https://irunero.eus/aiako-harriari/

 

“Bizhitza”. Igauri Lopetegi Amostegiren bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan eta Iruneron

Bizhitza
Doinua: Irun badaukazu zerbait
Egilea: Igauri Lopetegi Amostegi

1)
Hauts batetik sortu ginen
hala kontatu didate
Horrelaxe egin omen
ginen munduaren parte
Bertan topatu ditugu
ezin konta disparate
Sagutxo perez, gabonak
dena nork sinets dezake
Gizarte konspiranoiko
baten gezurra konstante
Zoriona da helburu
baina gezurra bitarte
Besteen pentsanenduak
ikusi bagenitzake
Gezurra gizakiaren
beste errai bat litzake

2)
Koxkortzen hasitakoan
agudo gara nerabe
Ai zeinen garai polita
zein itsusia bestalde
Nik hau amaitu berri dut
agian amaitu gabe
Orain gerora begira
atsekabez atsekabe
Nahiz ta lanean ibili
mundu berri baten alde
Guztiok mantentzen gara
kapitalaren mirabe
Hola ez gara izango
geure buruaren jabe
Bizitzaren atarian
amaia ikusten gaude

3)
Gu biziko garen arren
kapitalaren menpeko
Mundura ez ginen sortu
beti triste egoteko
Bilatuz gero bizitza
gauza onez dago lepo
Lasai hau ez dut esaten
dagoena ukatzeko
Baina bizitza ulertzen
hasi naiz dagoeneko
Ezer gutxi daukagunez
dena daukagu lortzeko
Beraz ez gaiten larritu
ez bagabiltza perfekto
Hemendik ehun urtera
ez gaitu inork maiteko

4)
Horregatik ez pentsatu
bizitza denik iluna
Konplikatua da baina
poesiaren jarduna
Egiren bat bota nahian
gezurrari erantzuna
Geroa dugu urruna
ta iragana lurruna
Metafora itzela da
antitesiaren booma
Bizitzak ez du itzultzen
bertan ematen duguna
Beraz gozatu dezagun
gozatu dezakeguna
Finean hiperbole bat
da ta zoriontasuna.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/igauri-lopetegi-amostegi-bizhitza/
Iturria: https://irunero.eus/bizhitza/

“(poli-tik-a)”, Iruneron. Andoni Zelaia Otañoren bertsoak.

(poli-tik-a)

Doinua: Delikatua baitut (Anje Duhalde)
Egilea: Andoni Zelaia Otaño

1
Batetikan keria
bestetik ismoa,
hitz potolo kutsua
ote den susmoa,
irudimenez jantzi
euskaldun kosmoa,
elkartzeko bakoitzan
mundu intimoa.

2
Amesten den artean
egin leike hegan,
probatzen ez duenak
nola jakin zer dan,
ametsaren erdia
gogoratzen dedan,
oraingoz ezingo det
ur hortatik edan.

3
Pentsamentu askea
ta ideiak argi,
aldaketaren alde
agertuaz garbi,
egia da oraindik
gabiltzala nagi,
bat gahi bat elkartuta
egiten dira bi.

4
Okerren dagoena
hobetze aldera,
berari laguntzea
guztion afera,
birusan ikasgaia
ez bada sobera,
gure harrotasuna
itsua ote da.

5
Gizarte askearen
Euskal Herri aske,
politika ohiturak
bilakatuz gazte,
jerarkiak baztertuz
berritasun eske,
ezkerretik jokatuz
indar eta ospe.

6
Beren menpe herriak
eta nor banako,
eskubia hobe da
boteretik flako,
gizarte justuaren
arrisku dalako,
arrazoi ez dugula
pobre garelako.

7
Historia luzean
zenbat ukazio,
politiko askoren
sasi negozio,
herriarentzat ez dut
gehiago desio,
borroka burutsua
bihurtu pasio.

8
Askatasuna ez da
zenbaki kontua,
Eskubidea ez da
batzuen patua,
Berdintasuna ez da
zerbait pribatua,
hau lortzea ezin da
izan delitua.

Iturria: https://irunero.eus/poli-tik-a/

Bailarako hedabideekin elkarlanean, beste ikasturte batez

Irunabarren helburuetako bat bertsoa inguruko hainbat txokotara helaraztea ere badenez, badira zenbait ikasturte bailarako hedabideekin elkarlanean ari garela.

Hasi berri dugun 2020/21 hau bigarren ikasturtea dugu Bidasoko Hitzarekin elkarlanean. Irailean hasi eta ekaina bitarte, hilero, eta hilabeteko azken ostiraletan, Txingudiko bertso-eskoletako kide batek bertso-jarriak argitaratuko ditu aipatutako aldizkariko papereko edizioan, eta egun gutxi batzuk igaro ondoren, eskuragarri izango duzue argitalpen hori bera baita bertsio digitalean ere. Nola ez, Irunabarren webgunera ere ekarriko ditugu bertso horiek guztiak.

Irunero aldizkariarekin hasitako elkarlana oraindik lehenagokoa da. 4. ikasturtez jarraian, Txingudiko bertso-eskoletako kideren baten bertso jarriek argia ikusiko dute hilero. Iruneroren kasuan, hilabeteko lehen aldizkarian argitaratuko da elkarlanaren emaitza, eta kasu honetan ere paperezko edizioan zein bertsio digitalean egongo da ikusgai. Ikasturtea urria hasieran hasi eta ekainean amaituko da, eta Iruneroko sorta guztiak ere Irunabarren webgunera ekarriko ditugu.

Azkenik, Antxeta Irratitik zabaltzen den “Kabitik” irratsaioa aipatu behar dugu. Beñat Elosegik eta Gotzon Aizpioleak gidatutako irratsaioa da, eta Kabigorri Bidasoaldeko Ateneoan izurritearen aurretik hilero antolatzen genituen bertso-gauen laburpena eskaintzen zuen. 2020-2021 ikasturtean bertso-saio horiek antolatzeko aukerarik baldin badugu, “Kabitik” irratsaioak ere bide egingo du, eta ekarriko ditugu webgunera.

“Poeta eta Moriko”, Iruneron. Xabier Isasi Balanzategiren bertsoak.

Poeta eta Moriko

Doinua: ‘Zazpiak ohial batetik
Egilea: Xabier Isasi Balanzategi

1
Hondarribiko Asturiagan
harkaitzak eta arteak
berrogeita hamar polizi zeuden
fusilak balaz beteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

2
Hirurogeita hamalaugarren
egin zituen urteak
maiatzak hogei egun eta gau
lautan goia jo mareak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

3
Donibanetik itsasoratu
hiru eskifaikideak:
poliziaren salataria
eta bi militanteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

4
Iheslariak iparraldean
han bizi ziren gordeak
errefuxiatu kartila zuten
bazekien gendarmeak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

5
Roke maitea kontuz ibili
esan zion emazteak
beldurrez bizi ziren artean
militanteen senideak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

6
Ugari ziren guardia zibilen
erasoen albisteak
faxistek eta militar askok
erasokor aldarteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

7
Nori ireki bazizkioten
haien etxeko ateak
Zer gertatzen zen ez zekitela
zeintzuk zitezkeen kalteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

8
Cocolisoren bihotz ustela
onak gazteen usteak
berak hilketa prestatu zuen
hiltzaile ziren besteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

9
Heriotzara zihoazela
hala beharko suerteak
nahiz uste zuten haiek zirela
borrokalari askeak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

10
Lehorreratuz, zabaldu ziren
infernuaren ateak
tirokatuta zauri eta hil
garondon bala kolpeak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

11
Asturiaga estali zuen
hiltzaileen tiro-keak
horrela bertan piztu zituzten
GAL erasoen suteak
Santurtzi eta Arrasateko
Roke, Jose Luis gazteak
haiek gogoan ez du etenik
oroimenaren kateak

12
Gogoramena ez du hil behar
diktaduraren tankeak
hil ziren baina gugan dauzkate
oroimenaren etxeak
santurtziar ta arrasatear
bi gazte abertzaleak
gazte haiei zor dizkiegu gaur
guztion libertateak

Iturria: https://irunero.eus/poeta-eta-moriko/

“Enegarrenez etxera”, Iruneron. Maddi Sanz Sanchezen bertsoak.

ENEGARRENEZ ETXERA

Doinua: ‘Itsasoari begira
Egilea: Maddi Sanz Sanchez

1)
Afalostean, lagun artean
azkena hartzen genbiltzala,
ilun dago ta etxera buelta
ez da izu kasuala
hogeita hamar minutu luze
bidea ez da hutsala
plaza atzean utzi orduko
ni sentitu naiz huts hala
giltzak eutsita, mobila eskuan
normala balitz bezala.

2)
Pausu motzean, bakardadean,
bide hutsa parez pare.
Farola azpian ez dakit naizen
egoera honen jabe
saiatu arren jartzen barrena
itsasoa bezain bare
oraingo honetan nire olatuek
ez dute astintzen suabe
etxera buelta egin nahi nuke
batere beldurrik gabe.

3)
Bide ilunez, bakardadeaz
izaten ohi gara kexu,
denen ahotik erantzun bera:
gaia da oso konplexu.
Denen ahotan egonda ere
hantxe bakarrik zaude zu
zuhaitza eta pareta izkinei
ere beldurra diezu.
Ba lasai egon, korrika eta
oihu egin dezakezu.

4)
Urtean bitan halako gaiak
izaten dira protesta,
eta halere mila lagunek
gaua buka aldrebeska
ez da normala etxera bueltan
begiratzea trabeska
eta buruan irri guztiak
bihurtzea soilik kezka,
eta oraindik epaile jauna
zer jantzi nuen galdezka.

Iturria: https://irunero.eus/enegarrenez-etxera/

“Etxekalte”, Iruneron. Egoitz Zelaia Perezen bertsoak.

ETXEKALTE

Doinua: ‘Esperantzarik gabeko zenbait
Egilea: Egoitz Zelaia Perez

1)
Hamabi urte baino ez ditu
eta Angelun bizi da,
ikastetxea itxi dutenez
umeak etxean dira.
Haren ezpainen ertza iristen
da irribarre ttikira;
berandu arte lo egin eta
bideo-joko partida…
bizi osoa pasako luke
telebistari begira.

2)
Hogeita batak bete berritan
eta Gasteizko neguko
hotzen artean lagunik ez da
ingurura azalduko.
Fakultateko lanak eginez
eguna hasi orduko,
atera nahia irentsiz, bera
eta beraren moduko
anitz, irrikaz dabil hurrengo
osteguna noiz helduko.

3)
Ipuin, marrazki, kilimen gerra,
eskulan batzuk bestela,
ustekabean jolas eremu
bilakatu da jangela.
Nahia deitzen da sei urte ditu,
alaba bakar, fidela,
eta badira jada lau egun
pentsatzen hasia dela
txakurra bera baino gehiago
maitatu dezaketela.

4)
Ertzaintzarako oposizio
prestaketetan dohatsu
aritu denak baditu hainbat
momentu gorabeheratsu.
Ordiziako Unai ere bai
ibili da horrelatsu.
Baina kanpoko birusarentzat,
denarentzat loriatsu,
alferrik dira autoritate,
pistola eta mehatxu.

5)
Haren herrian aditzen zuen
aurkako komentario
ostean heldu zen Lesbosera
mehatxuen kontrario.
Geroztik dena izanagatik
laguntza boluntario
dabil etxe bat noiz aurkituko,
kalbarioz kalbario,
baina etxean dagoenari
horrek zer axola dio?

6)
Hirurogeita hamasei urte,
ez da lehen bezain abil.
Kutsatua den ongi ez daki,
baina susmoa darabil.
Etxaldeetako bakardadean
guztia da kutx ala pil.
Jatsun bizi da eta ez du nahi
halako egoeran hil.
Lehen herio urrun zebilen
orain ate joka dabil.

7)
“Etxean izan bermatu dadin
zure seguritatea”
esaldi hori Anerentzat ez
da errealitatea.
Orain mozkor bat biolentoa
da lehen zena maitea.
Aspaldidanik arriskuan da
bere ongi-izatea
lehen, bederen, izaten zuen
zortzi orduko bakea.

8)
Jada kanpoan aukerarik ez
denez bazterrak nahasteko,
ordenagailu aurrean pasaz
berrogei ordu asteko,
bertsolari bat dabil Hendaian
gertu hitzak orrazteko
borrokan dabil ideia on bat
erakarri arazteko,
baina tartea atera digu
bertso hauen idazteko.

Iturria: https://irunero.eus/etxekalte/

“Mozorroak”, Iruneron. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak.

MOZORROAK

Doinua: ‘Amodioa gauza tristea
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Hedabideek ez dutenean
inpartzialki jarduten
bat aspertzen da lehenespenez
egi laurdenak entzuten.
Saia gaitezen lerroburuei
errimekin erantzuten
adibideok nahiz eta diren
laburpenaren laburpen,
ikus dezagun egiak nola
mozorrotzen dizkiguten.

2)
Gune berdeen suntsitzaile den
asmo defizitario
AHTak gizendu ditu
hamaika enpresario.
Obretan zenbat lur mugimendu
eta CO2 jario,
txikizioa bilakatu da
urteetan usadio,
baina amatxok, mozorrotzean,
tren berdea dela dio.

3)
Ipiniz gero Gipuzkoako
erraustegira begira
mende bateko zor publikoa
gure bizkar erori da.
Europan ixten doazenean
hemen berriak desira
Euren hitzetan kutsadurarik
ez du sortzen, baina tira,
hitzok egia mozorrotzeko
ke grisak baino ez dira!

4)
Tamalez orain Zaldibar ere
mapan kokatu digute,
bi langile hil, giro kutsatu,
nahita sortutako sute,..
gai toxikoen kea arnasten
utzi izanaren truke
elkartu eta erantzuleen
aurka jo behar genuke
utzikeria onartezin bat
lan-istripuz jantzi dute.

5)
Martxoak 8 heltzen denean
Jaurlaritza telebistan,
mozorro more bat agerian
lehenengo begi kliskan,
gutxi behar dute abiatzeko
mugimendu feministan
baina martxoak bederatzian
guztia doa irristan
txapa moreak kaxoi barruan
eta ipurdiak bistan.

6)
Bidasoako bi herrietan
jarrita festetara so
emakumeen eskubideek
urtero zenbat eraso!
Berdintasunez errespetua
ezin eman eta jaso,
nola bihurtu daitekeen inork
azalduko dit akaso
eskubideen urraketa bat
bizikidetza arazo.

7)
Euskal Herria higatzen doaz
Espainia zein Frantzia;
Vuelta zein Tourrak muga non dugun
aspaldi dute ahantzia,
Eurokopa bat ere badator
baloiari itsatsia,
murriztuz doa atzerriraino
egin behar den distantzia…
beste konkista kultural bat da
normaltasunez jantzia.

8)
Zaldunbordako afera ere
hobe dugu ez atzendu
Mega Outlet-ak ez duen arren
ez logika, ez sostengu
zenbait lanpostu prekarioen
aitzakia nabarmendu
eta baimenik ez duten arren
asmoa nahi da mantendu,
denda txikiak desagertzea
mozorroak estaltzen du!

Iturria: https://irunero.eus/mozorroak/

“Gaur egungo folklorea”, Iruneron. Garbiñe Beraetxe Moralesen bertsoak.

Gaur egungo folklorea

Doinua: ‘Besarkadak eta labankadak
Egilea: Garbiñe Beraetxe Morales

1)
Garai berriak iritsi dira
eta gai zaharrek oztopo
feminismoa gaur egun baita
matxismoan antidoto
letra matxistak eduki arren
musika ez dut gorroto
feminista naiz ta harro diot
perreoa dut gustoko

2)
Jamaikarren erritmoa dugu
gizartean murgilduta
Azken finean tradizioak
amaiera bat badu ta
Arin-arina ta fandangoa
dance hall-arekin nahastuta
hauetako bat aukeratzea
da nire barne burruka

3)
Skin, txonia, pijoa edo
abertzaleen tankera,
Gu Oialumen ibili ohi gera
Daddy Yankeeren antzera
Regetoia gaur egun delako
erromeri saiakera
Itsuragatik ez du ematen
baina denak fansak gera

4)
Adidas eta salomonekin
sarritan goaz dotore
Gozategi, Tapia ta Leturia
eman zazue amore
Gaur egunean gazteak gara
trikitixaren traidore
regetoia ta perreoa
bihurtu dira folklore!

Iturria: https://irunero.eus/gaur-egungo-folklorea/

Post Navigation