Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

“Motxilako petatxuak josten”. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak, Iruneron.

MOTXILAKO PETATXUAK JOSTEN

Doinua: Langile baten semea naiz ni
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Bi euskaldunen semea naiz ni
ni ere euskaldun,
nahiko nukeena aldiro nire
lehen hizkuntzan jardun.
Traba ugari daudela
nahiz eta dugun ezagun
bada garaia gure motxila
arindu dezagun.

2)
Erabileraz egin ondoren
aski analisi
salbatzaile on gisa mugitu
ginen bizi-bizi;
egin ginen Belarriprest,
egin ginen Ahobizi:
ardurak beti norbanakoon
gainera lehenbizi.

3)
Euskara ito egin daiteke,
ez da agortuko,
erabilerak, beraz, kalterik
ez digu sortuko.
Nahiz eta denok Hitzekin
beharra dugun aitortuko
ogia euskaraz erosiz soilik
ez da deus lortuko.

4)
Erakundeek jarraitzen dute
egiten entzungor
hartu beharrean behar diren beste
neurri eraginkor.
Arduradunen postuek
nola ardura duten zor
ni adibide batzuk bertsotan
salatzera nator.

5)
Diru-laguntzak dira hedabide
askoren sostengu
baina Lakuan erdarazkoak
dira nabarmendu.
Hor erabaki behar da,
nori eman, nori kendu, …
letrez ulertu nahi ez duenak
zifrez ulertzen du.

6)
Zifrekin segiz, Laudion hara
nolako ranking-a,
elebakarrek hizkuntza zailak
sailkatuz egina.
Ikasten egingo zuen
sekulako ahalegina
toga daraman hark arrazoiak
bilatzen adina.

7)
Ez dago jarri beharrik, ordea,
kanpora begira
Irunen ere udaltzainekin
zenbat tirabira!
Behingoz lortzean lege bat
eskubideen neurrira
epaitegiak tentakuluak
bilakatzen dira.

8)
Nonbait ez da hain derrigorrezko
Irunen euskara,
erabilera baxua baita
dioten erara;
etengabe doa behera
hamarkadaz hamarkada
eta Udala horren konplize
nabarmenena da.

9)
Nik segiko dut ogia beti
euskaraz erosten,
euskararekin eta euskaraz
pizten eta pozten,
baina noiz arte ariko
gara petatxuak josten
arduradunek ez dutelako
besterik adosten?
baina noiz arte ariko
gara petatxuak josten,
erabakiak hartu beharrean
ogia erosten?

Iturria: https://irunero.eus/motxilako-petatxuak-josten/

Iban Clementek, Iker Eizagirre “Xufik”, Beñat Elosegik eta Rafa Rodrigok lagundu dute musikaz Manu. Jarraian entzungai:

Hemen jaitsi dezakezu

“1945 maiatzak 8”. Andoni Zelaia Otañoren bertsoak, Bidasoko Hitzan.

1945 MAIATZAK 8

Doinua: Baneza eta banitu
Egilea: Andoni Zelaia Otaño

1
Historia oroimena
dugu ezkutu onena,
nola galtzailearena,
edo nagusitu dena,
lehengo mendean berrogeita bost
maiatzak zortzigarrena,
bigarren mundu gerra handia
jarri zioten izena,
ardatza deitu nazi frenteak
bere egunik latzena,
beste aldetik aliatuak
gailendu ziran azkena. (err)

2
Alemania nazia,
Italiari josia,
Japoniak nahi Asia,
jadanik gerra hasia,
Errumania Hungaria eta
Bulgaria ere nahasia,
naziak eta faxistak batuz
frankistak erein hazia,
arrazismoa diktaduraren
atzerakoien hesia,
historiaren lotsa dirade
utzitako herentzia. (err)

3
Aliatuen ordua,
elkar hartzeko modua,
ertz askotatik landua,
bideratzera hedua,
nazien kontra nazien alde
hola zegoen mundua,
aldaketaren bulkada dator
alde baten helburua,
sobietarrak une zailetan
ez zuten galdu burua,
apirilaren hogeita bosta
Berlingo azken gudua. (err)

4
Gerrak dakarren kaltea,
fusila eta tankea,
gupida gabe kolpea,
hartu eta ematea,
sobietarrak garaitu zuten
Berlin nazien frentea,
Hitlerrek bere buruaz egin
porrota errematea,
errenditzea sinatu eta
bake bidea hastea,
geroztik gerra hotza da gure
askatasun silbestrea. (err)

5
Nazio batuen giltza,
hartu eta eman hitza,
sorreran zuen baldintza,
gaur zuzen ote dabiltza?
berriz gatazkak ekiditeko
zilborrestea balitza,
hainbeste miloi zibil hiltzeak
seta krudelen ekintza,
errua nori, hari egotzi
ez du aldatzen emaitza,
zein luzea den sufrimendua
eta zein motza bizitza. (err)

6
Ehun nazioen bueltan,
Afrika Asia ketan,
Europa Ameriketan,
altxa ziraden armetan,
konkista bidez bizi zirenak
menpeko kolonietan,
askatasuna egun batean
lortuko zuten ustetan,
bakoitzak bere herrian bizi
nahi zuelako benetan,
nazio asko aurkitzen dira
gatibu bere lurretan. (err)

7
Zauri zaharrak ixteko,
itun idatzi hitzeko,
urrutira iristeko,
sarri elkar irensteko,
justiziaren bi aurpegiak
labankada eta bosteko,
armagintzaren industria da
ileak tente jartzeko,
boteretsuen lagun isila
erabakiak hartzeko,
bake garaiak kudeatuaz
gerra berriak pizteko. (err)

8
O.T.A.N eta G7-a,
lohiaz alfonbra azpia,
segurtasun aitzakia,
bide lagun sarraskia,
mundu guztiko epaile omen
ongia eta gaizkia,
demokrazia bakea gerra
diktadura monarkia,
gure buruak defendatzea
ez garela zenbakia,
herri xeheak ezin du jasan
lobby-entzat errukia. (err)

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/hitza-irunabar-andoni-zelaia-otano/

“Bidasoari”. Adrian Arruti Bernadeten bertsoak, Bidasoko Hitzan.

BIDASOARI

Doinua: Trumoia ortzi beltzean hoska
Egilea: Adrian Arruti Bernadet

1
Txingudin duzu fluxu lausoa,
sarri pausatu arte pausoa,
batzen dituzu baso nafarra
eta Kantauri itsasoa. (Err.)
Nola azaldu ahal nizuke
erdi aldatuta soa
Bidasoa, Bidasoa…
Nolatan zaren konponbidea
nahi dutenen arazoa. (Err.)

2
Sostengu falta duzu, sostengu.
Zenbat eskaini; hainbeste kendu,
hainbat arazo larri zuregan
ez al dira nabarmendu? (Err.)
Nik zurekiko dudan maitasun
hau nahiko nuke mantendu,
baina zenbat sufrimendu!
Gizakiaren esku hartzeak
maitasun hori zailtzen du. (Err.)

3
Poligonoek duten tamaina
batuta ia zerorri haina…
Zure luzean nabarmena da
kutsaduraren orbaina. (Err.)
Eskualdeko aberastasun
handiena zara, baina
zer tratu-txar, alajaina!
Garestiegi duzu geroa
hain merke bada oraina. (Err.)

4
Bailara bakar, baina hau mauka:
bi estaturen artean gauzka!
Gure arteko harreman hitsak
erruz gogaiturik nauka! (Err.)
Bi kulturaren arteko talken
eraginez elkar zaunka…
Txingudik horixe dauka;
zure albotan lubakiratu
gaituzte elkarren aurka. (Err.)

5
Inposaketak hainbeste dohain…
Ni, behintzat, ez naiz jasateko lain.
Zu ezizenez Muga deitzea
ez al da ba aski irain? (Err.)
Zure trazaren eraginpean
Euskal Herrian zer orbain!
Ohartu gaitezen orain
zuri ezarri dizuten zama
ez dugula nahi gure gain. (Err.)

6
Zure zubiak diren asuna
bizi dutenek zenbat marruma!
Bizkarroi asko sartu zaizkizu;
Migranteentzat zer trauma! (Err.)
Checkpoint artean bihurtu dute
pasa nahi duen laguna
guztiaren erruduna.
Ederra zara; ez da, ordea,
gertatzen ari zaizuna. (Err.)

7
Pasabide hain arriskutsurik…
Hainbeste hilotz dauzka Txingudik,
bai ote duzu zure luzean
odolik gabeko urik? (Err.)
Zein erru dauka Nafarroak? Zein
Gipuzkoak? Zein Lapurdik?
Zure uretan galdurik
errukirik ez daukazu, baina
inork ez al du errurik? (Err.)

8
Ingurumena ingurunean,
migrantearen ihes xumean
edo herri bat hiru zatitan
bereizi duten gunean… (Err.)
Iraun dezagun hau amaituko
baita etorkizunean;
zulorik ilunenean
argia piztu dezakegula   
sinesten dugun unean. (Err.)

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/hitza-bertso-sorta-irunabar/

Peio Etxeberriak musikatu du. Jarraian entzungai:

Hemen jaitsi dezakezu

“Bikote harremanari”. Jon Luzuriaga Iurramendiren bertsoak, Iruneron.

BIKOTE HARREMANARI

Doinua: Haizea dator ifarraldetik
Egilea: Jon Luzuriaga Iurramendi

1
Bikote ginen jaio aurretik
hori gure iragana,
hala izaten jarraitzen dugu
eta ez bat erdibana;
arintasuna izan da sarri
beste batzuetan zama,
norberarenak ditugu noski
izena eta izana.
Sentimenduei hitzak jartzea
zaila izan ohi den lana,
esango dudan moduan bizi
dut bikote harremana.

2
Iraganaren gazi-gozoak,
ziur naiz etorkizuna,
amaren sabel eta bularra,
sehaskako maitasuna,
ume ginela jolas-borrokak,
gelako iluntasuna,
barre algarak, momentu latzek
daukaten isiltasuna,
zorionaren aparra eta
minaren gordintasuna,
ezin zenbatu zenbat izan den
elkarbanatu duguna.

3
Azaltzen zaila izan daiteken
konexioren bat bada:
gertutasuna transmititzen dit
nahiz egon distantziara,
inoiz herrenka nabilenean
nire makulu bera da,
airean hegan hasi denean
gonbidatu nau bertara,
baztertzen ere badaki ondo
nahiz inoiz ez egin traba;
uztarri bera erabiltzeko
jaioak izan al gara?

4
Ahaztu egin zait komentatzea
bikitako bat naizena;
bada mito bat bai ezaguna
laranja erdiarena,
nahiz horrelako gauzetarako
sarri falta sinesmena
bada ezpada aipatuko dut
ea betetzen den dena:
munduratzeko aukeraren bat
izango banu hurrena,
berbera nahiko nuke izatea
ondoan jaioko dena.

Iturria: https://irunero.eus/bikote-harremanari/

Entzungai:

Hemen jaitsi dezakezu

Alaia Martin, Amets Arzallus eta Maialen Lujanbio Elatzeta Elkartean [2022-03-05]

Kaixo, bertsozale:

Beste urte batez, Landetxa-Ventas-Katea Auzo Elkarteak bertso bazkaria antolatu du Elatzeta Elkartean. VII. saioa izango da aurtengoa eta Alaia Martin oiartzuarrak, Amets Arzallus hendaiarrak eta Maialen Lujanbio hernaniarrak kantatuko dute bertan. Informazio guztia hurrengo irudian eskuragarri.

“Gure attona denari”. Igauri Lopetegi Amostegiren bertsoak, Iruneron.

GURE ATTONA DENARI

Doinua: Gogoan daukat ez du aspaldi
Egilea: Igauri Lopetegi Amostegi

I
Korapiloan, korapiloan,
denbora luzez gordea,
ahoskatzeko nahiz ta ez izan
beharrezko adorea.
Ahotsa ahul, hankak alferrik,
beso bat guztiz morea.
Aspaldi heldu zen egoeraz
ohartzeko tenorea,
ohartu noski, ohartu gara,
ezin onartu ordea.

II
Sendi euskaldun batean sortu
arren erderaz hezia,
haurrengan alda zitekeela
zinen zinez sinetsia.
Tronpeta jole, kantari, bihotz
biguna bezain hertsia.
Bidasoako seme jatorra,
handik nekez bereizia.
Gizon arrunta izanagatik
guretzat zein berezia.

III
Zu zarenetik nik zenbat bildu
ote nezakeen nigan?
Zure zurezko zenbat ezpata
burdinezkoak bailiran
batera datoz Koxka txakurra,
Mimizan… denak segidan.
Oroitzapenak zer diren ni hau
berbizitzeko desiran:
falta zaizkizun hatz horiekin
sudurra kentzen zenidan.

IV
Pasodobleak, pauso motelak,
baso erdi bete ardo,
lehertzeraino tailerrean lan,
“gaur bazkaltzeko zer dago?”
Musean beti uzten ninduzun
aho zabalik zeharo,
mutikotutan “ama joan da,
tori bi sagardo trago!”
Guzti hau zara zu niretzako,
guzti hau eta gehiago.

V
Zer da adina, gazte garaitan,
Carpe Diem dela zina?
Zer da adina? Helduaroan
Tempus Fugiten samina.
Zer da adina? Orain karga bat,
bizitzeko lana, mina.
Zer da adina? Zenbaki soil bat
behintzat sasoiko bazina,
baina gaur ez da hala: bizitza
ez da herio adina.

VI
Pentsatuz “tira, oraindik ere
egin dezake hobera”
etxean denek gezurra dela
jakinagatik sobera.
Berandu baina noiz ez dakigun
datozen trenen antzera,
azkenaldian agurrak zuri
ataritik so atzera:
egun bakoitza bilakatu da
heriotzaren bezpera.

VII
Kausa ezgauza denez zurea
gurea dugu negarra,
baina, finean, ez al da hori
gelditzen zaigun bakarra?
Agortu zaizu izateari
eusteko azken oldarra.
Ta gorpu soil bat izan baino lehen
orain zarena: oharra;
gorputz batetik hauts bilakatu
arteko bizi hondarra.

VIII
Amorruaren sugarra eta
zure bihotzeko horma,
itzaliko da laster hainbeste
maitatu dugun gizona.
Pentsa ezazu zure pertsona
zenbateraino den ona,
zurea dela joana baina
pena ordea denona.
Besterik ezer ezin dut esan,
agur bihotzez Attona!

Iturria: https://irunero.eus/gure-attona-denari/

Peio Etxeberriak musikatu du. Jarraian entzungai:

Hemen jaitsi dezakezu

“Bertso elkarrizketak”. Jon Luzuriaga Iurramendiren bertsoak, Bidasoko Hitzan.

BERTSO ELKARRIZKETAK

Doinua: Antton eta Maria
Egilea: Jon Luzuriaga Iurramendi

1
Alferrik ez da joan
sagardotegira
ordu t’erdi sagardo
basora begira:
-“Hau aromatikoa,
motela hori da.”
Uler ezin dudanaz
tira eta bira.
Ba bertso berriketak
gauza bera dira.

2
-“Teknikoki zorrotza
ta errimaz gertu,
ahots propioa du
bertsotan agertu.”
-“Goitik ondo landu du
amaieran lehertu,
emandako kolpea
ezin da baztertu.”
Elkarrizketa ez dut
zipitzik ulertu!

3

-“Puntuz puntu egin du
bertso bat osoa,
diskurtso landua du
umore gozoa”
-“Bertsolari freskoa
eta airosoa.”
Kontzeptu arrotz bati
jarri diot soa:
zer izango da goitik
beherako bertsoa?
4
-“Ertz gabeko bertsoak
denontzat atsegin.”
-“Horiek borobiltzen
hamaika ahalegin”
Esplikatu mesedez
argi gera dedin,
irrist egin omen du
aurrekoan berdin,
nahiz bertsotan geldirik
dagoela egin.

5
Luzea omen dugu
bertsoaren soka,
eta hau epaitzeko
daude mila mota,
ni kontzeptu denekin
galduta nago ta,
gainera ez dugunez
hau norgehiagoka!
txalo hotsak jar beza
bertsoaren nota.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-bertso-sorta-jon-luzuriaga/

Entzungai:

Hemen jaitsi dezakezu

“Ez ginen gogoratzen duguna”. Xabier Isasi Balanzategiren bertsoak, Iruneron.

EZ GINEN GOGORATZEN DUGUNA

Doinua: ETAren su-etenetik
Egilea: Xabier Isasi Balanzategi

1
Laurogei urte inguru
edadeko gizona zen
Kalean gora ta behera
noraezean zebilen
ni ikusi ninduela
hasi zitzaidan galdetzen:
jauna arren badakizu
ni non bizi ote naizen
itaun harek hunkituta
zer nahasketa zer eromen
izanaren oinarriak:
adimen eta oroimen
horiek gabe bizi ahal
gaitezke orain eta hemen?


2
Gizonak itxura ona
sikieran kanpokoa
dotore jantzita baina
oroimen galdutakoa
zenbat buruhauste eta
zer pentsatzeko nahikoa
gogoramenaren falta
hara zer falta gaiztoa
memoria galdu eta
horrek ekarritakoa
ez etxerik ezta ere
norbera izandakoa,
pertsona ote daiteke
oroimenik gabekoa?


3
Oraina amaitu ondoren
zain dugu etorkizuna
herenegun gero atzo
bihar, etziko eguna
atzo ginena garela
hori da denen zentzuna
egunero esnatzean
piztu berriz nortasuna
izanaren jarioan
goizeroko erantzuna
argitu behar da eta
iraganaren iluna
artean ez ginelako
gaur gogoratzen duguna
4
Izatekotan gu gara
izan zirenen ordaina
usteagatik garela
gure arbasoen haina
ustez gainditu dugula
prestutasunaren gaina
iraganari kiratsa
gurea berriz usaina
iragana itsusia
gure garaia liraina
nonbait arbasorik gabe
bizi daitekeela baina
ostuz gero iragana
kentzen digute oraina


5
Eskuko telefonoak
zerbait argitu lezake
agenda ireki eta
Miren, Aiert edo Maite
seme-alaben izenak
suhi,errain edo emazte
banan banan deika hasi
Jon, Ane eta Arrate
azken horrek hartu zuen
agian jakin dezake:
esan zigun kalera jo
sotoz soto, atez ate
aurkitu genuen eta
hara zein poz eta bake!


6
Zelan bereiz ditzakegu
haritz, urki eta ezpel
esateko: hau zein argi!
bestea, berriz, zein ergel!
bizitza hauskorra dela,
gauza leun eta zimel
udaberriko hostoak
udagoieneko orbel
gogoratzean alaitsu
oroimenik gabe goibel
gaixotasun hori baino
bada zerbait bezain krudel
egunero pentsatzen dut
nola biziko da Manuel?

Iturria: https://irunero.eus/ez-ginen-gogoratzen-duguna/

Irungo GSR eguneko zentroan kantari

Igauri Lopetegi Amostegi eta Aitor Errazkin Vicente Irungo Mendibileko GSR eguneko zentroan aritu ziren bertso kantari abenduaren 30ean.

“Indarkeria salatu eta bazterkeria babestu”. Xabier Isasi Balanzategiren bertsoak, Bidasoko Hitzan.

INDARKERIA SALATU ETA BAZTERKERIA BABESTU

Doinua: Eguzkiak urtzen du han goian B
Egilea: Xabier Isasi Balanzategi

1
Elina Chauvet artistak dauka
mila puskatan bihotza
gogoan baitu, mingarri zaion
bere ahizparen heriotza
senarrak ahizpa hil ziolako
ai zein oinaze zorrotza
nola askatu horrenbeste min
nola argitu laiotza
zein modutan ikusarazi
feminizidioen bortxa
ba ote dago arte modurik
islatzeko haren aitortza?
gogoan ahizpa gorpu zetzala
urraturik, hilik, hotza
ahizpan zapatak odoletan blai:
zapata gorrien hotsa


2
Oinetakoak eta odola
artelanaren oinarri
munduko zenbat zapata pare
herio adierazgarri?
Emakumeen hiltzailea da
gertuko gizona sarri
konfiantzazko ezkontidea
maiz bizikide hilgarri
andrea hilik oinutsik datza
oinetakoak hilarri
ba ote dago arte modurik
egiteko ikusgarri
nola, non eta zerk erakutsi
gertaera horren larri:
odol gorria zapatak eta
bihotzondoko mingarri


3
Azaroaren hogeita bosta
nazioarteko eguna
ezabatzeko indarkeria
andre askoren iduna
etxe askotan zabaltzen baitu
bortizkeriak ehuna
Erakundetan eta kaletan
non ote da erruduna
mundu guztiak arbuiatzen du
bortxatzaileen jarduna
baina halere ez da apurtzen
patriarkatuaren ituna
matxismoa hiltzailea dela
hori da guk dakiguna
andreen aurkako bazterkeria
bortxaren arduraduna


4
Mila irudiz bete ditugu
bertsolarien orriak:
ez dira berdin urre-zilarrak
berun edo latorriak
ez du ziraunak pozoi gaiztorik
bai, berriz, sugegorriak
kuku arrautzak kabi txikian
erruten txantxangorriak
erraz dakuskigu besteen bartzak
baina ez gure zorriak
Bost bat gizaldi bost ehun urte
alardeen jatorriak
anai arteko gerra batetik
guganaino etorriak
bazterketaren seinale dira
andreen oski gorriak
5
Tradizioak dena_azaltzen du
oraina, aitzin aroa
jauntxoen gerrak, sorginen ehizak
eta zerurako igoa
Erdi Aroko ankerkeriak
hiltzaileen abaroa.
Urteak joan eta etorri
oraina ez da lehengoa
iturri zaharrak beti ur berri,
guztia aldatuz doa
andrerik gabe ez da izango
bizigarria geroa
Halere bada oraindik izan
kaskagor odol beroa
ez da erraza esplikatzea
ulertzea zailagoa


6
Erlijioa edo kultura
atzerakoien aitzaki
bere semea hiltzen utzita
hara zein jainko basati
sufrimendua kultura dela
hori zeinek erabaki?
emetasunez emeki bada
gizatasunez gizaki?
berdintasuna nahi ez dutenek
uste okerrez setati
denok nahi dugu oihal berria
ez trapuzko adabaki
amai dadila bazterkeria
generoaren lubaki
berdinak gara nahi dugulako
denok pertsonak izaki


7
Badira izan Bidasoako
bi hiri, zintzo ta prestu
Hondarribia, ondoan Irun
behin aurka, behin eskuz esku
dantzazaleak biak direnez
aurresku eta atzesku
batek hondartza nahi luke eta
besteak trena amestu
baina biek jai antzekoetan
txistu jo eta abestu
andrerik gabe armak lepoan
gizon-aldrak estu-estu
ezin daiteke aldi berean
honek azalpenik eztu
indarkeria salatu eta
bazterkeria babestu


8
Hondarribia eta Irunen
oso festa sentikorra
ileak laztu, bihotzak piztu
mendeetako altxorra
Gora Gazteak Artilleria
Remington eta danborra
Olaberriko, Santiagoko
kantineraren atorra
titibiliti titibiliti
zein ibilera bizkorra
dena ederra liluragarri
baina ez da iraunkorra
ezin daiteke inolaz izan
betirako entzungorra
berdintasuna oraindik baita
kitatu gabeko zorra

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/hitza-irunabar/

Post Navigation