Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

M-1 Langileon Nazioarteko Eguna [2021/05/01]

Larunbatean, maiatzaren 1ean, Oarso-Bidasoko LAB Sindikatuak eta Ezker Abertzaleak elkarretaratzea antolatu zuen Oreretan. Bertan, Langileon Nazioarteko Egunez, manifestaldia egin zuten herriko kale nagusienetatik igarota eta Zumardian bukatu zuten. Hitzartze politiko bakoitzaren aurretik, Txingudiko Bertso Eskolako Adrian Arruti Bernadetek bertsoak bota zituen. Horiekin, bertso sorta ondu eta Iker Eizagirre “Xufi” eta Iban Clementerekin batera musikatu egin zituzten.
Jarraian bertan bildutako bertsoen transkripzioa, eta LAB Sindikatuak bildu diren argazkiekin eta sortarekin argitaratu duen bideoaren esteka:

BERTSO BERRIAK, 2021eko M1ari JARRIAK
[Doinua: Ai hori begi ederra I]

1
Kaixo, lagun agurgarri,
zaurgarri zein ez zaurgarri,
ezinbesteko euskarri.
Pasa ondoren urtebetetik
gora egun errukarri
ikasturteko aldarri
batzuk harturik oinarri
hona zenbait bertso jarri:


2
Bistan da gaurko eguna,
zientoka aldarriduna,
ezin besteko duguna!
Baina falta da lagun ugari,
bada gauza ezaguna:
preso daukaten laguna
zein zendu egin zaiguna
guztiei agur kuttuna!


3
Zaintzarena zer langintza!
Gau eta egun dabiltza
ez sostengu, ez plangintza.
Elkar menpeko baldin bagara
elkar zaintzea da giltza!
Auzolana, herrigintza;
erdigunean bizitza…
Hori da lehen baldintza!


4
Erizain edo mediku
guztiek a zer meritu
lanak ez ditu gelditu.
Inoiz uretan sartu ez eta
orain SURFean aditu!
Uholdea da handitu
jada lau olatu ditu…
Eta ez dira ahitu!


5
Pentsiodunek zer orbain
jada hiru urtez bikain
lana eginagatik zain!
Hainbeste eman digute eta
ez al da hainbeste dohain
bueltan guk emateko lain?
Bizitza ez denez dohain
pentsio duinak orain!


6
Behin ikasteari laga
ostean hasten da traba,
hori normala al da ba?
Prekarietate gordinenean
baitabil gazte bailara!
Eta gu, gazteok, jada
etorkizuna bagara
lana beharrezkoa da!


7
Inoiz ez da topikoa
krisi sistematikoa
dela sintomatikoa.
Kapitalaren erasoa ez
baldin bada begikoa
landu mira kritikoa,
sozio-politikoa
eta tokiz tokikoa.


8
Peraltako Baratzea,
Tubacexen oinazea,
Aiararen loratzea.
Garbitzaile zein jangeletako
andreen esku hartzea,
ostalarien batzea,
langileen oldartzea…
Hori da hori klasea!


9
Pentsiodun burkidea,
fabrikako lankidea,
gaztetxo ikaskidea,
garbitzen edo zaintzan aritzen
den gertuko senidea…
Berdin da ogibidea
ikusirik deklibea…
Argi da zein den bidea!

“Agurrari koplak”. Maddi Sanz Sanchezen bertsoak, Bidasoko Hitzan.

AGURRARI KOPLAK

Doinua: Oihaneko pagoak blai
Egilea: Maddi Sanz Sanchez

1. Izan daiteke mingarri
hontaz mintzatzea sarri
behin bizi izan dudala eta
nahi diot sorta bat jarri

2. Gu garai txarrak bizitzen
eta zu artean hiltzen
medikuaren deia jasota:
“Ez zaio asko gelditzen”

3. Ospitaleko atari
irribarreen ehiztari
bizi genuen argazki horri
ari natzaio kantari

4. Marra gorri zein ubela
hortxe da itxaron gela
“zainketa, larri eta intentsibo”
ene, zer kartel krudela!

5. Urduritasun dardara
ahizparen besarkada
gela osoa isilik baina
oihuka dabil ikara

6. Erizainari begira
zerrendarekin hasi da
zure izena bota du eta
barrura goaz segida

7. Orratza duzu zainean
ikusi zaitudanean
morfina kutsuz utzi dituzu
zure azken hitzak airean

8. Gogorra isilunea
ahotsa ahulgunea
begiratuta galdetu gabe
elkar zaintzeko unea

9. Ordu erdi bat igaro
ia onartzear nago
nire izena zure ahotik
ez dut entzungo gehiago

10. Badator nerbioen tropa
errai artean borroka
zain dagonaren egonezina
ez diot inori opa

11. Makinak dauka fokua
hau jada ez da patua
gogaitu eta lasaitzen duen
atzerantzako kontua

12. Azken arnasa ahula
biziak bejondeizula
pakean zoaz eta bidaia
ona izan dezazula

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/maddi-sanz-sanchez-agurrari-koplak/

Audioa jaitsi

“Irungo Harrera Sarea”. Abel Zabala Elizazuren bertsoak, Bidasoko Hitzan eta Iruneron.

IRUNGO HARRERA SAREA

Doinua: Kinta jarrita ondorenian
Egilea: Abel Zabala Elizazu

1-Eskualdean bada talde bat
Irungo Harrera Sarea
migranteekin egiten du lan
ederra, paregabea
haiek artatuz haiek lagunduz
haiei goxatuz bidea
bere jarduna plazaratzea
nire sortaren xedea

2-Bi mila eta hemezortziko
udako egun batean
hainbat migrante agertu ziren
RENFE geltokiko atean
egun batzuek pasa zituzten
haiek artatu arte han
ez genekien zenbat gehiago
helduko ziren artean.

3-Geroztik zifrak gora egin du
azkarrago, mantsoago
eta milaka etorri dira
hori begi bistan dago
bi mila eta hogei urtean
bi mila baino gehiago
baina tamalez egoera honek
jarraituko du luzaro.

4-Frantzia edo Alemania
migratearen jomuga
baina zubia zeharkatzea
zer nolako abentura
Hendaialdean harrapatuak
dira gaizkile modura
ta poliziak berriz Iruna
bueltatzea seguru da.

5-Gobernuz kanpo dauden taldeek
jarri zuten interesa
ordezkatzeko agintariek
emandako erantzun eza
ordutik hona bidea noski
ez da izan hain erreza
gure artera heldu den orok
eduki dezan babesa.

6-Hiru taldetan banatzen dute
euren jardueren zama
Gautxorikoak joaten dira
geltokira haiengana
Harrerakoek banatzen dute
informazio andana
eta arropa arduradunek
arropa batzeko lana.

7-Gautxorikoen jarduna noski
kontuan hartu beharko
geltokiraino joaten dira
busa datorrenerako
ahal den azkarren artatu oso
garrantzitsua delako
pasatzaileen eskutan laster
erori daitezkeelako.

8-Harrerakoen taldean ere
bada hainbat jende prestu
noski ederki dakite jakin
pertsona nola babestu
galderarikan inork badauka
ba erantzuna erreztu
eta planorik behar badute
jartzen dute haien esku.

9-Look aldaketak edo itxurak
ez du garrantzi gutxi (e)ta
aldagelara egiten dute
ezinbesteko bisita
eta handikan irteten dira
egokiago jantzita
migrantearen uniformea
alde batera utzita.

10-Bolondres hauen jokabideak
badu nahikoa meritu
debalde ze lan egiten duten
hemen ezin da kabitu
eta norbaitek bere ekintzaz
lagundu nahiko balitu
udaletxeko aurrealdean
hantxe topatuko ditu.

Iturriak: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-abel-zabala-elizazu-harrera-sarea/

Audioa jaitsi

Etxez etxeko zaintzaileen eguna [2021-03-30]

Joan den larunbatean, martxoaren 27an, Behe Bidasoko Eskubide Sozialen Kartak elkarretaratzea antolatu zuen San Juan plazan. Bertan, martxoaren 30an etxez etxeko zaintzaileen nazioarteko eguna dela erreferentzia harturik, performancea egin zuten. Pentsiodun baten etxeko egongela irudikatu zuten eta bere bakardadea bistaratu. Ondoren, sektoreak nozitzen dituen gaitzen gaineko irakurketa burutu zuten eta Txingudiko Bertso Eskolako Adrian Arruti eta Maddi Sanz kideek bertso sorta musikatu zuten.
Jarraian bertan bildutako bertsoen transkripzioa eta Gari Garaialde argazkilariak jasotako irudiak:

BERTSO BERRIAK, ETXEZ ETXEKO ZAINTZAILEEI JARRIAK
[Doinua: Gogoan daukat ez du aspaldi]

1
Hasi aurretik etxe zaintzaile
denei agur beroenak
lan egoera zein dela ere
gogor lan egin dutenak.
Gureak egin nahi genituzke
zientoka lagunen penak
sektorekoak diren enpresak
prekario dauzkatenak
baina oraindik gehiago dira
kontratu gabe daudenak!

2
Saldu gisara ez ote zen ba
pagotxaren mundua hau?
Zenbat langile aritzen ote
da ez hitzarmen, ez arau?
Txanpon batzuen truke lanean
izan egun zein izan gau…
Zaurgarri dena zaurgarri zainduz
zazpi bider hogeitalau!
Sostengu gisa sostengu gabe;
injustiziak hor dirau!

3
Gure sistema merkatua da.
Gordina bezain krudela.
Suntsitu behar dugun piztia
ezin da izan bestela.
Ohar gaitezen aurrera pauso
garaia iritsi dela:
etxeko zaintzan, zahar-etxeko
zaintzaileekin bezela,
negozioa egiteari
utzi diezaiotela!

4
Historikoki emakumea
zapaldu dugu sobera
lan merkatura jauzi eginda
makina bat gorabehera.
Lanetik irten etxean lana
eta berriro lanera
gizarteak du zorra zuekin,
eta galanta gainera!
Beste izenik ezin du izan
zor patriarkala deitzen da!

5
Zaintza sistema merkatuaren
jarduerak bahitu du
eta gaur hori salatzea da
hemen gaudenon helburu.
Pausorik pauso, pauso txikika,
pauso motz; pauso seguru
elkar zaintzeko sare publiko
integrala behar dugu!
Guk zaintzaileak zaindu ezean
nork zaindu behar gaitu gu?

Landetxako VI. Bertso Saioa

Aurten ere antolatu dute bertso saioa Landetxako Auzo Elkarteko kideek. Martxoaren 13an izan zen saioa, arratsaldeko 17:00etan. Alaia Martin eta Jon Maia aritu ziren bertsotan, eta Zuhaitz Olazabalek jarri zizkien gaiak.

Saioa zuzenean eskaini zuten internet bidez, eta honako loturan duzue ikusgai: https://youtu.be/J4E-SLgpvZg

Bultza euskara, bultza euskaltegiak ekimena

Joan den martxoaren 28an, AEK-k, Alfabetatze eta Euskalduntze Koordinakundeak, hainbat herritako plazatan biltzera deitu zuen euskal gizartea, euskarari eta euskaltegiei bultzada emateko. Bidasoko AEK-k Irungo San Juan Plazan eta Hondarribiko Kasino Zaharrean biltzeko deialdi bi egin zituen, eta ekitaldi bietan Txingudiko Bertso Eskolako kideak aritu ziren bertsotan: Irungoan, Aitor Errazkin eta Maddi Sanz aritu ziren; Hondarribian, Irati Alcantarilla. Eskualdetik kanpo era aritu zen bertso eskolako kiderik; Egoitz Zelaia hendaiarrak Baionako deialdian hartu zuen parte.

Argazkiak “LAMIA Argazkintza”ko Beñat Larrukertek eginak dira. Bidasoko AEK-k eskerrik beroenak helarazi nahi dizkie, Beñat Larrukert berak bezalaxe, Irun eta Hondarribiko saioak posible egin zituzten guztiei. Mila esker, bihotz bihotzez.

“Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak”. Adrian Arruti Bernadeten bertsoak, Bidasoko Hitzan.

Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak

Doinua: Egunaren izena I / Potajearena
Egilea: Adrian Arruti Bernadet

1)
Auskalo noizko ene

lagun agurgarri
izenarekin ez al
da gaia igarri?
Igogailuek sortu
didatenez sarri
mila pasarte txar zein
mila kakalarri
azalpenekin hona
hainbat bertso jarri:

2)
Apur bat zehaztea
ez al da onena?
Ez da estutasuna
estutzen nauena.
Baina bertan sartzean
ene zer problema!
Jasangaitz bilakatu
dakidakeena
elkarrizketa bat da…
desio ez dena!

3)
-Kaixo. -Kaixo, zer moduz?
-Ongi. -Ni ere bai.
Ez al gara hizketa
hortxe uzteko gai?
-Aizu, eguraldia…
Alabeteporai!!
-Zu jasateko ez dut
behar beste dohai(n);
zuk nahi duzu baina nik
ez dut hitz egin nahi!

4)
Batzuek segapoto
aurpegia dute
ulertzeko ez dute
nahi beste bertute.
Izan ere Andoni
Aizpuru entzute
hutsa halako plazer
bihurtu balute
Eitb jarri eta
topatuko nuke!

5)
Problema berriketa
balitz sikiera
aditzeko egingo
nuke saiakera.
Jator izateko prest
nengoke gainera!
Baina sarri mundua
datorkit gainera
sartu ezkero bertan
bost lagun batera.

6)
Eta bertan sartuko
bagara kalteko;
behin geldituko gara
pisu bakoitzeko!
Nola ez, izango naiz
azkena jaisteko…
Zalantzarik ez daukat
nik dagoeneko
ados jartzen direla
ni izorratzeko!

7)
Pertsonalki ez hartu
hemengo marmarrik
gai hoberik ez nuen;
ez dut nahi oldarrik.
Igogailu kontutan
gauza bat bakarrik:
sasoian nagoenez
oraindik, beharrik,
jakin nik ez dudala
inongo beharrik!

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-bertso-sorta/

“Soka jolas” Iruneron. Aitor Errazkin Vicenteren bertsoak.

Soka jolas

Doinua: Asteburu aldera
Egilea: Aitor Errazkin Vicente

1)
Haurrak itzuli izan
zaizkigu jostari (biz.)
eskolan soka bana
jasota opari.
Wifi-aren garaian
nahikoa mirari!
Meritua zor zaio
eman zien hari:
Mertxe, autobuseko
begiraleari.

2)
Sokak metro inguru,
komeni neurrira (biz.)
bi muturrak elkarri
lotu eta tira;
barrutik esku biak
sartu ahala, di-da,
ia aldi berean
ipiniko dira
ahurrak eta haurrak
elkarri begira.

3)
Piramidea”, “zerra”,
sehaska”, “erratza”… (biz.)
Guztiak eraikitzen
ez dago erraza…
ez bazara bat ere
sortzeko kapaza
jausiko zaizu esku
artera mataza…
berritik hasi eta
baietz ongi pasa!

4)
Bakarrik ezin bada,
bikoteka ekin (biz.)
bi eskurekin baino
hobeto laurekin
guztia marra zuzen
plegu eta erpin
lehenik zu nirekin
gero ni zurekin”
dena errazagoa
baita elkarrekin.

5)
Laguntzak ez du inoiz
umerik eskasten (biz.)
baizik eta lagundu
elkarrekin hazten
jolas honekin ere
zenbat irakaspen!
hariekin mundua(k)
airean marrazten
elkarren hatzen beha
elkarri ikasten.

6)
Ez da zertan jostatu
haurrek haina ordu (biz.)
ohartzeko badela
ume haina modu
irudimenak muga
eza du lurzoru
beraz, hegan bagoaz
denak balio du…
Jolasari araua
topatu diogu!

7)
Beraz, ari zintezke
sobera arreta (biz.)
jarri gabe ere zer
sortuko, zer gerta …
Mugimendu arauei
horrenbeste buelta
eman gabe hariak
ezker-eskuin tenka!
zuk nahi duzun huraxe
izango da eta.

8)
Horrelako jolasek
badute ahalmena (biz.)
indartzeko sormena
eta mintzamena.
Umea gai denean
kontatzeko dena,
ikusten dena eta
ikusten ez dena
bai al dakigu horrek
balio duena?

9)
Memoria ordea
erdi oporretan (biz.)
sumatu izan zaie
batzu-batzuetan
batez ere ostiral
arratsaldeetan
autobusetik jaitsi
izan direnetan
txamarra ahaztu baina
soka eskuetan.

10)
Zenbatsu belaunaldi
ez ote gara-ba, (biz.)
jolas berberarekin
dibertitu jada?
Eta bikaina dela
agerikoa da,
gure seme-alabei
soka xabalkara
esku artetik kentzen
ibiltzen baikara!

11)
Bi hilabetez edo
iraun die grinak (biz.)
azkar itzuli baietz
hari, kordel finak
grisak, moreak, beltzak,
gorriak, urdinak…
Sokak soka, finean,
une ahaztezinak
betirako baitira
umetan eginak.

11)
Eskerrik asko, Mertxe,
bihotzez, goratik (biz.)
autobusean haurrak
goxatzeagatik
eskolara eraman,
ekartzeagatik
eta helduoi ere
bide beretatik
haurtzarora itzultzen
laguntzeagatik.

Iturria: https://irunero.eus/soka-jolas/

“2021″. Iker Altuna Albisuren bertsoak, Bidasoko Hitzan eta Iruneron.

2021

Doinua: Sentimentua sartu zitzaidan
Egilea: Iker Altuna Albisu

1)
Etorkizunak zer izango du
bere barruan gordea?
Zein izango da, aurrerantzean,
munduaren kolorea?
Nahiz topikoak baliatzea
ez den oso dotorea;
honek badauka, oraintxe bertan,
berez balio doblea:
ea urte hau izaten dugun
bestea baino hobea!

2)
Koronabirus, gu guztiokin,
izan ezazu gupida;
eta pixka bat estutu zaitez
jarri dizugun neurrira.
Antzematen dut, nire barruan,
zu suntsitzeko desira.
Baina, badakit, ezinezko da;
onartu behar dut, tira!
Gaixotasunak, ezinbestean,
bizitzaren parte dira.

3)
Txalotzekoa izan da, zinez,
jende batzuen kemena;
txalotzekoa, jende batzuek
erakutsi duten sena.
Ebidentea izanagatik
eragindako problema,
ebidentea izanagatik
jende askorengan pena;
holakoetan ateratzen da
ondoriorik onena.

4)
Askatasuna murriztu zaigu,
dastatu dugu kartzela;
eta lehenago alaia zena
bilakatu da goibela.
Baina berriro lor dezakegu
denok nahi dugun epela,
nahiz badakidan nahi eta nahi ez
ez dela izango horrela;
pentsatu nahi dut trantze txar honek
indartuko gaituela.

5)
Ni kontziente naiz birusak hemen
egin duen desmasiaz,
jendarte honek ahosabaian
daukan zapore gaziaz.
Baina egoera gaindi daiteke,
neurri batean, graziaz;
eta musika kontzertu on bat
itxaroten dut antsiaz.
Bene-benetan ohar gaitezen
kulturaren garrantziaz!

6)
Hemen ez da deus zuri ala beltz,
galdu ala irabazi;
dakidana da behar dugula
jende oro pentsarazi.
Irakurlea, mindu bazaitut,
behar dut esaten hasi:
jendarteari nire ikuskera
nahi nion hemen erantsi,
azken finean nire barruan
neukan hori adierazi.

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/183939/
https://irunero.eus/2021-2/

‘Bertsoak eta bertsolariak Irunen XIX. mendean’ lanak eskuratu du 2020ko Jose Antonio Loidi beka

Joxan Elosegi eta Aitor Errazkin irundarrek XIX. mendean izan zen bertso produkzioa eta haien protagonista nagusiak ezagutarazi nahi dituzte.

Joxan Elosegi eta Aitor Errazkin irundarrek eskuratu dute 2020ko Jose Antonio Loidi Ikerketa Beka,  Bertsoak eta bertsolariak Irunen XIX. mendean lanarengatik. Aste honetan eman du horren berri Miren Etxebeste ordezkariak, bikotearekin batera eskainitako agerraldian.

Beka honi esker 9.000 euro jaso ditu bikoteak, eta ikerketa lana amaitzeko hamabi hilabeteko iraupena izango du.

Lan honekin bereziki Irunen XIX. mendean izan zen bertso produkzioa eta haien protagonista nagusiak ezagutarazi nahi dituzte, hau da, bertsolariak eta bertso jartzaileak, bertsoen nolakotasuna zehaztuz eta aurkeztutako bertso sorta bakoitzaren testuingurua aurkeztuz.

Gaur arte iritsi diren bertsoez eta bertso sortez ariko dira ikerketa lanean, idatzien bitartez iritsitakoak, artxiboetan lortutakoak, autoreen bildumetan aurkitutakoak edo prentsan zein liburuetan miatutakoak. Halere, bikote ikerlariak ez du baztertzen zuzeneko komunikazioetatik ahozko bertso edo sorta bat jasotzea.

Finean, Irungo bertso ondarea «ahalik eta modu ulergarrienean» aurkeztea da bien asmoa, eta haren garrantziaz jabetzeko beharrezkoak diren burubideak behar bezala finkatuko dituzte.

Orain arte inork ez du XIX. mendeko Irungo bertsolaritzaren gaineko bildumarik egin, eta horixe izango da ikerlarien zeregin nagusia.

Bikote ikerlaria
Joxan Elosegi Arregi (Irun, 1955) filologian lizentziatutakoa da, eta euskara irakaslea eta itzultzaile lanetan dihardu. 2004. urtean Joxe Mari Lopetegi, errepublikanoen bertsolaria izeneko liburua argitaratu zuen, bertsolari irundarraren lana ezagutarazteko asmoz.

Bestalde, Aitor Errazkin Vicente (Irun, 1977) Lehen Hezkuntzan graduatua eta Hezkuntza Testuinguru Multikultural eta Eleaniztunetan Unibertsitate Masterduna da. Horrez gain, bertsolaria da eta egun Irungo AEKn euskara irakasle gisa dabil, baita Mondragon Unibertsitatean ere. Irunabar eta Txingudiko Bertso Eskolako kidea da.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/2021/01/27/joxan-elosegi-eta-aitor-errazkinek-eskuratu-dute-2020ko-loidi-beka/

Post Navigation