Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

Bultza euskara, bultza euskaltegiak ekimena

Joan den martxoaren 28an, AEK-k, Alfabetatze eta Euskalduntze Koordinakundeak, hainbat herritako plazatan biltzera deitu zuen euskal gizartea, euskarari eta euskaltegiei bultzada emateko. Bidasoko AEK-k Irungo San Juan Plazan eta Hondarribiko Kasino Zaharrean biltzeko deialdi bi egin zituen, eta ekitaldi bietan Txingudiko Bertso Eskolako kideak aritu ziren bertsotan: Irungoan, Aitor Errazkin eta Maddi Sanz aritu ziren; Hondarribian, Irati Alcantarilla. Eskualdetik kanpo era aritu zen bertso eskolako kiderik; Egoitz Zelaia hendaiarrak Baionako deialdian hartu zuen parte.

Argazkiak “LAMIA Argazkintza”ko Beñat Larrukertek eginak dira. Bidasoko AEK-k eskerrik beroenak helarazi nahi dizkie, Beñat Larrukert berak bezalaxe, Irun eta Hondarribiko saioak posible egin zituzten guztiei. Mila esker, bihotz bihotzez.

“Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak”. Adrian Arruti Bernadeten bertsoak, Bidasoko Hitzan.

Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak

Doinua: Egunaren izena I / Potajearena
Egilea: Adrian Arruti Bernadet

1)
Auskalo noizko ene

lagun agurgarri
izenarekin ez al
da gaia igarri?
Igogailuek sortu
didatenez sarri
mila pasarte txar zein
mila kakalarri
azalpenekin hona
hainbat bertso jarri:

2)
Apur bat zehaztea
ez al da onena?
Ez da estutasuna
estutzen nauena.
Baina bertan sartzean
ene zer problema!
Jasangaitz bilakatu
dakidakeena
elkarrizketa bat da…
desio ez dena!

3)
-Kaixo. -Kaixo, zer moduz?
-Ongi. -Ni ere bai.
Ez al gara hizketa
hortxe uzteko gai?
-Aizu, eguraldia…
Alabeteporai!!
-Zu jasateko ez dut
behar beste dohai(n);
zuk nahi duzu baina nik
ez dut hitz egin nahi!

4)
Batzuek segapoto
aurpegia dute
ulertzeko ez dute
nahi beste bertute.
Izan ere Andoni
Aizpuru entzute
hutsa halako plazer
bihurtu balute
Eitb jarri eta
topatuko nuke!

5)
Problema berriketa
balitz sikiera
aditzeko egingo
nuke saiakera.
Jator izateko prest
nengoke gainera!
Baina sarri mundua
datorkit gainera
sartu ezkero bertan
bost lagun batera.

6)
Eta bertan sartuko
bagara kalteko;
behin geldituko gara
pisu bakoitzeko!
Nola ez, izango naiz
azkena jaisteko…
Zalantzarik ez daukat
nik dagoeneko
ados jartzen direla
ni izorratzeko!

7)
Pertsonalki ez hartu
hemengo marmarrik
gai hoberik ez nuen;
ez dut nahi oldarrik.
Igogailu kontutan
gauza bat bakarrik:
sasoian nagoenez
oraindik, beharrik,
jakin nik ez dudala
inongo beharrik!

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-bertso-sorta/

“Soka jolas” Iruneron. Aitor Errazkin Vicenteren bertsoak.

Soka jolas

Doinua: Asteburu aldera
Egilea: Aitor Errazkin Vicente

1)
Haurrak itzuli izan
zaizkigu jostari (biz.)
eskolan soka bana
jasota opari.
Wifi-aren garaian
nahikoa mirari!
Meritua zor zaio
eman zien hari:
Mertxe, autobuseko
begiraleari.

2)
Sokak metro inguru,
komeni neurrira (biz.)
bi muturrak elkarri
lotu eta tira;
barrutik esku biak
sartu ahala, di-da,
ia aldi berean
ipiniko dira
ahurrak eta haurrak
elkarri begira.

3)
Piramidea”, “zerra”,
sehaska”, “erratza”… (biz.)
Guztiak eraikitzen
ez dago erraza…
ez bazara bat ere
sortzeko kapaza
jausiko zaizu esku
artera mataza…
berritik hasi eta
baietz ongi pasa!

4)
Bakarrik ezin bada,
bikoteka ekin (biz.)
bi eskurekin baino
hobeto laurekin
guztia marra zuzen
plegu eta erpin
lehenik zu nirekin
gero ni zurekin”
dena errazagoa
baita elkarrekin.

5)
Laguntzak ez du inoiz
umerik eskasten (biz.)
baizik eta lagundu
elkarrekin hazten
jolas honekin ere
zenbat irakaspen!
hariekin mundua(k)
airean marrazten
elkarren hatzen beha
elkarri ikasten.

6)
Ez da zertan jostatu
haurrek haina ordu (biz.)
ohartzeko badela
ume haina modu
irudimenak muga
eza du lurzoru
beraz, hegan bagoaz
denak balio du…
Jolasari araua
topatu diogu!

7)
Beraz, ari zintezke
sobera arreta (biz.)
jarri gabe ere zer
sortuko, zer gerta …
Mugimendu arauei
horrenbeste buelta
eman gabe hariak
ezker-eskuin tenka!
zuk nahi duzun huraxe
izango da eta.

8)
Horrelako jolasek
badute ahalmena (biz.)
indartzeko sormena
eta mintzamena.
Umea gai denean
kontatzeko dena,
ikusten dena eta
ikusten ez dena
bai al dakigu horrek
balio duena?

9)
Memoria ordea
erdi oporretan (biz.)
sumatu izan zaie
batzu-batzuetan
batez ere ostiral
arratsaldeetan
autobusetik jaitsi
izan direnetan
txamarra ahaztu baina
soka eskuetan.

10)
Zenbatsu belaunaldi
ez ote gara-ba, (biz.)
jolas berberarekin
dibertitu jada?
Eta bikaina dela
agerikoa da,
gure seme-alabei
soka xabalkara
esku artetik kentzen
ibiltzen baikara!

11)
Bi hilabetez edo
iraun die grinak (biz.)
azkar itzuli baietz
hari, kordel finak
grisak, moreak, beltzak,
gorriak, urdinak…
Sokak soka, finean,
une ahaztezinak
betirako baitira
umetan eginak.

11)
Eskerrik asko, Mertxe,
bihotzez, goratik (biz.)
autobusean haurrak
goxatzeagatik
eskolara eraman,
ekartzeagatik
eta helduoi ere
bide beretatik
haurtzarora itzultzen
laguntzeagatik.

Iturria: https://irunero.eus/soka-jolas/

“2021″. Iker Altuna Albisuren bertsoak, Bidasoko Hitzan eta Iruneron.

2021

Doinua: Sentimentua sartu zitzaidan
Egilea: Iker Altuna Albisu

1)
Etorkizunak zer izango du
bere barruan gordea?
Zein izango da, aurrerantzean,
munduaren kolorea?
Nahiz topikoak baliatzea
ez den oso dotorea;
honek badauka, oraintxe bertan,
berez balio doblea:
ea urte hau izaten dugun
bestea baino hobea!

2)
Koronabirus, gu guztiokin,
izan ezazu gupida;
eta pixka bat estutu zaitez
jarri dizugun neurrira.
Antzematen dut, nire barruan,
zu suntsitzeko desira.
Baina, badakit, ezinezko da;
onartu behar dut, tira!
Gaixotasunak, ezinbestean,
bizitzaren parte dira.

3)
Txalotzekoa izan da, zinez,
jende batzuen kemena;
txalotzekoa, jende batzuek
erakutsi duten sena.
Ebidentea izanagatik
eragindako problema,
ebidentea izanagatik
jende askorengan pena;
holakoetan ateratzen da
ondoriorik onena.

4)
Askatasuna murriztu zaigu,
dastatu dugu kartzela;
eta lehenago alaia zena
bilakatu da goibela.
Baina berriro lor dezakegu
denok nahi dugun epela,
nahiz badakidan nahi eta nahi ez
ez dela izango horrela;
pentsatu nahi dut trantze txar honek
indartuko gaituela.

5)
Ni kontziente naiz birusak hemen
egin duen desmasiaz,
jendarte honek ahosabaian
daukan zapore gaziaz.
Baina egoera gaindi daiteke,
neurri batean, graziaz;
eta musika kontzertu on bat
itxaroten dut antsiaz.
Bene-benetan ohar gaitezen
kulturaren garrantziaz!

6)
Hemen ez da deus zuri ala beltz,
galdu ala irabazi;
dakidana da behar dugula
jende oro pentsarazi.
Irakurlea, mindu bazaitut,
behar dut esaten hasi:
jendarteari nire ikuskera
nahi nion hemen erantsi,
azken finean nire barruan
neukan hori adierazi.

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/183939/
https://irunero.eus/2021-2/

‘Bertsoak eta bertsolariak Irunen XIX. mendean’ lanak eskuratu du 2020ko Jose Antonio Loidi beka

Joxan Elosegi eta Aitor Errazkin irundarrek XIX. mendean izan zen bertso produkzioa eta haien protagonista nagusiak ezagutarazi nahi dituzte.

Joxan Elosegi eta Aitor Errazkin irundarrek eskuratu dute 2020ko Jose Antonio Loidi Ikerketa Beka,  Bertsoak eta bertsolariak Irunen XIX. mendean lanarengatik. Aste honetan eman du horren berri Miren Etxebeste ordezkariak, bikotearekin batera eskainitako agerraldian.

Beka honi esker 9.000 euro jaso ditu bikoteak, eta ikerketa lana amaitzeko hamabi hilabeteko iraupena izango du.

Lan honekin bereziki Irunen XIX. mendean izan zen bertso produkzioa eta haien protagonista nagusiak ezagutarazi nahi dituzte, hau da, bertsolariak eta bertso jartzaileak, bertsoen nolakotasuna zehaztuz eta aurkeztutako bertso sorta bakoitzaren testuingurua aurkeztuz.

Gaur arte iritsi diren bertsoez eta bertso sortez ariko dira ikerketa lanean, idatzien bitartez iritsitakoak, artxiboetan lortutakoak, autoreen bildumetan aurkitutakoak edo prentsan zein liburuetan miatutakoak. Halere, bikote ikerlariak ez du baztertzen zuzeneko komunikazioetatik ahozko bertso edo sorta bat jasotzea.

Finean, Irungo bertso ondarea «ahalik eta modu ulergarrienean» aurkeztea da bien asmoa, eta haren garrantziaz jabetzeko beharrezkoak diren burubideak behar bezala finkatuko dituzte.

Orain arte inork ez du XIX. mendeko Irungo bertsolaritzaren gaineko bildumarik egin, eta horixe izango da ikerlarien zeregin nagusia.

Bikote ikerlaria
Joxan Elosegi Arregi (Irun, 1955) filologian lizentziatutakoa da, eta euskara irakaslea eta itzultzaile lanetan dihardu. 2004. urtean Joxe Mari Lopetegi, errepublikanoen bertsolaria izeneko liburua argitaratu zuen, bertsolari irundarraren lana ezagutarazteko asmoz.

Bestalde, Aitor Errazkin Vicente (Irun, 1977) Lehen Hezkuntzan graduatua eta Hezkuntza Testuinguru Multikultural eta Eleaniztunetan Unibertsitate Masterduna da. Horrez gain, bertsolaria da eta egun Irungo AEKn euskara irakasle gisa dabil, baita Mondragon Unibertsitatean ere. Irunabar eta Txingudiko Bertso Eskolako kidea da.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/2021/01/27/joxan-elosegi-eta-aitor-errazkinek-eskuratu-dute-2020ko-loidi-beka/

“Teknorlogiak” Iruneron. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak.

Teknorlogiak

Doinua: Zer da gaur Donostian
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Nahiz eta ezagutu
asmatzaile legez
Tales, Einstein, Edison
edo Arkimedes,
erdiak ezkutatu
dizkigute berez;
pertsona asko jardun
ziren gogo trebez
ez zirenak gizonak
zuriak ere ez.

2)
Ada Lovelace aditu
zen teknologian,
Babbage-en laguntzaile
zena, teorian.
Munduak eduki du
ahazteko zorian…
Lehen programatzaile
gisa historian
gorde behar genuke
gure memorian!

3)
Mária Telkes ere
ez da maiz agertu,
eguzki-energia
zuena ikertu.
Lehen eguzki-labea
utzi zigun gertu
eta landako zenbait
herrixka suspertu…
Argindarra dugunok
zergatik eskertu?

4)
Zaila da Hedy Lamarr
izarra iluntzen:
aritu zen uhinak
sumagaitz bihurtzen,
seinale sekretuen
teknika taxutzen;
Wifia ere hari
esker garatu zen…
eta zergatik ez du
inork ezagutzen?

5)
Jakin nahi duzunean
non zauden benetan
Gladys West-ekin senti
zaitezke zorretan:
funtsezkoa izan zen
ikerketen bueltan
gaurko GPSen
matematiketan,
baina ezin kokatu
gure orbitetan.

6)
Margaret Crane-en bizitzaz
hastean galdezka
ariko ginateke
galderei iheska;
ba hark asmatu zuen,
protestak protesta,
etxean egiteko
haurdunaldi testa…
gizon zuriarentzat
huskeria, ezta?

7)
Ur edangarria da
askoren helburu
Deepika Kurup-ek erraztu
duena seguru:
Eguzki energia
hartuz iturburu
ura arazten duen
teknika sortu du…
Merezi bezainbeste
eskertu al dugu?

8)
Maitane Alonso-ri
jarrita begira
makina bat sortzeko
gai izan zen, tira:
bertan elikagaiak
kontserbatzen dira
jasangarritasuna
hobetuz, argi da…
NASAn ezaguna da,
hemen ez dakit ba…

9)
Sortzen diren heinean
zenbait beharrizan
jartzen gara erantzun
onenen peskizan.
Emakume ugari,
aipatuen gisan,
nahiz eta nahita utzi
dituzten gerizan
ez dezagun sinetsi
ez zirenik izan!

Iturria: https://irunero.eus/teknorlogiak/

“GAUr EGUN”. Egoitz Zelaia Perezen bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan

GAUr EGUN

Doinua: ‘Se me olvidó otra vez’
Egilea: Egoitz Zelaia Perez

1.
The Walking Dead-eko extra txarren antzera.
lanetik etxera sartua naiz atzera.
-lana badut eta ez noa kexatzera-
Joanen nintzake trago batzuk hartzera,
lagunekin bildu eta “desfasatzera”;
helduko nintzake, agian, dantzatzera…
baina dena itxi digute, eta zera,
berriz, aspertuta, bakarrik ohantzera.



2.
Will Byers bezala, luza ahala zangoa,

nonbait, desagertu egin da azaroa.
Ihesean joan aurretik gaztaroa,
berriz dastatu nahi nuke zure ahoa,
nire gorputzean gorde zure alboa.
Abendurako prest daukat sarkofagoa;
luzatu ezkero hau bihurtzera doa,
katu baten mihia baino lakarragoa.



3.
Eguberria ez da Brasil otsailean

batzuk ari gara nahiaren itzalean
aditza jokatu ezinik pluralean.
Euri tantak irrist eginez kristalean
hotz ari du modu diskriminatzailean,
guziak etxean, inor guti kalean;
beroa hartuaz botilen magalean
hartu beharrean besteen azalean.



4.
Hartu aitzin Sherlock-en detektibe kutsuak,

nahiz, garaian izan horren arriskutsuak
nahi ditut besteen alibi amultsuak;
Dena ahantziz, beraz, piztu ditzagun suak
ahanzteko hotzak eta euri-truxuak,
berreskuratzeko hitz-jolas burutsuak,
behatu konplize, besarkada sutsuak,
tekila, limoia, gatza eta musuak.

5.
Abenduak sortu du nahikoa debate
EAEk terrazak zabaldu baititzake,
Nafarroan ere, hau zen prioritate,
Lapurdin, bakarrik, lanerako gauzkate.
Gazteago banintz erotuko nintzake.
Zein dute harreman, zein afektibitate?
Enpatia pixka bat sentitu nezake;
Eni ere gauak ebatsi dizkidate.



6.
Laikarik gabeko enegarren Sputnik
batean joateko antza baino ez dut nik.
Ezin aterata hain ataka estutik
mikatzetik daukat lehen nuena prestutik.
Hogeiak” deus guti izan du amestutik,
ene hitzen minak ez dakar, berez, tutik.
Urtarrila heltzen ez bazaigu belztutik,
ea zeinek duen “hogeita bat” eskutik!

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/egoitz-zelaia-gaur-egun/

“Aiako Harriari”. Urko Casado Usandizagaren bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan eta Iruneron

AIAKO HARRIARI
Doinua: Urki zelaiko puntan
Egilea: Urko Casado Usandizaga
1
Kantak jarriko ditut zure maitemiñez
sentimendurik hitzez azaldu eziñez.
Berdin du jazten zeran gris edo urdiñez,
hosto ugariz edo soineko ariñez,
ezin ederragoa nola zaren ziñez.

2
Bat edo hiru zaren askoren zalantza,K” batek karteletan dabilkien dantza!!
Toponimia du sarri hizkuntzak ardatza,
udalean zenbaitek ez dakite antza,
eta errespetua horretantxe datza.

 3
Hurbiltzeko parada nola sarri dedan,
zenbat denbora pasa ote det zuregan
zentzu guztiak erne (e)ta burua hegan,
denbora ere gelditu egiten ote dan…
zure parte izaterik bagenu aukeran!

4
Haseran tontorretan zen nire arreta,
Txurrumurru, Erroilbide, Hirumugarrieta,
eta sartalderantza daukazun pareta.
Ondoren baso, magal, zoko (e) ta erreka,
Zenbat sorpresa dezu neretzat gordeta?

5
Landaredia dezu benetan anitza,
Pago, txilar, astigar, iñar nahiz haritza,
zumar, gaztainondo, haltza, urki ta hurritza,
gorosti, lizar, ametz, sahats zein zumitza,
gai zera edonondik sortzeko bizitza.

6
Orkatza, azeria, xagua, azkonarra,
arrabioa, igela, trikua, muxarra, 
muskerra, sugandila, saia, xaguzarra…
Pertsonok ez genuke onartzea txarra
haiek soilik dutela zurekin beharra.

7
Berez duzun oreka pertsonok irauli,
errespetorik gabe hainbeste ahali.
Ardi, behi edo behor mendira bidali,
zuregan bizi arren, nahiz askok estali,
abere bakoitzeko mila animali.

8
Etzarenez osatzen soilik lur publikoz,
lehenengo jo zintuen pinuak ostikoz.
Pertsonon mixerian dirua beti poz!!
ia etzaituzten janzten inoiz eukalitoz,
zuhaizti (e)ta basoak betirako itoz.

9
Beti ez dut erdi hutsa ikusten botila,
lau jantzirekin dabil zuregan okila.
Aurten hurbildu zaizu sekulako pila,
pinu lehorretara alimentu bila,
bizitzaz betetzeko txulo borobila.

10
Kantak jarri dizkizut Aiako Harria,
gutxi den bezain leku liluragarria.
Artzain-basozain biko maiz kontrajarria,
elkarlanerako da nere aldarria,
bakarra izanki lotzen gaitu(e)n uztarria

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/urko-casado-usandizaga-aiako-harriari/
https://irunero.eus/aiako-harriari/

 

“Bizhitza”. Igauri Lopetegi Amostegiren bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan eta Iruneron

Bizhitza
Doinua: Irun badaukazu zerbait
Egilea: Igauri Lopetegi Amostegi

1)
Hauts batetik sortu ginen
hala kontatu didate
Horrelaxe egin omen
ginen munduaren parte
Bertan topatu ditugu
ezin konta disparate
Sagutxo perez, gabonak
dena nork sinets dezake
Gizarte konspiranoiko
baten gezurra konstante
Zoriona da helburu
baina gezurra bitarte
Besteen pentsanenduak
ikusi bagenitzake
Gezurra gizakiaren
beste errai bat litzake

2)
Koxkortzen hasitakoan
agudo gara nerabe
Ai zeinen garai polita
zein itsusia bestalde
Nik hau amaitu berri dut
agian amaitu gabe
Orain gerora begira
atsekabez atsekabe
Nahiz ta lanean ibili
mundu berri baten alde
Guztiok mantentzen gara
kapitalaren mirabe
Hola ez gara izango
geure buruaren jabe
Bizitzaren atarian
amaia ikusten gaude

3)
Gu biziko garen arren
kapitalaren menpeko
Mundura ez ginen sortu
beti triste egoteko
Bilatuz gero bizitza
gauza onez dago lepo
Lasai hau ez dut esaten
dagoena ukatzeko
Baina bizitza ulertzen
hasi naiz dagoeneko
Ezer gutxi daukagunez
dena daukagu lortzeko
Beraz ez gaiten larritu
ez bagabiltza perfekto
Hemendik ehun urtera
ez gaitu inork maiteko

4)
Horregatik ez pentsatu
bizitza denik iluna
Konplikatua da baina
poesiaren jarduna
Egiren bat bota nahian
gezurrari erantzuna
Geroa dugu urruna
ta iragana lurruna
Metafora itzela da
antitesiaren booma
Bizitzak ez du itzultzen
bertan ematen duguna
Beraz gozatu dezagun
gozatu dezakeguna
Finean hiperbole bat
da ta zoriontasuna.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/igauri-lopetegi-amostegi-bizhitza/
Iturria: https://irunero.eus/bizhitza/

2020ko Xilaba Bertsulari Txapelketa etetea erabaki dute

Kaixo, bertsozale:

Xilaba Bertsulari Txapelketan urriaren 17an ekin zioten final herenei. Bertan aritu zen kantuan Txingudiko Bertso-eskolako Irati Alcantarilla, eta zuzenean final erdietan aritzeko txartela eskuratu zuen.

Aste bete beranduago, hilaren 24an, aritu ziren Sohütan Txingudiko Bertso-eskolako beste bi kide; Iker Altuna eta Egoitz Zelaia. Tamalez, Egoitz Zelaiak baino ez zuen matematikoki lortu final erdietan kantatzeko txartela.

Azken final herenaren atarian, izurrite kontu eta etxeratze aginduak direla-eta, Txapelketa etetea erabaki zuen talde antolatzaileak. Txapelketari berrekiteko erabakira arte itxaron beharko dugu, bada. Txapelketa berriro abiatzen denean, final herenetatik aurrera ekingo diote, beraz, berriro ere kantatu beharko dute gure hiru kideek.

Laster arte.

Post Navigation