Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

Archive for the tag “Irunero”

06 Mar 2023

“Erlauntzan barrena”. Jon Luzuriaga Iurramendiren bertsoak, Iruneron.

ERLAUNTZAN BARRENA

Egilea: Jon Luzuriaga Iurramendi
Doinua: Nehoiz ez da senditzen

1- SARRERA:
Udaberriak dakar
naturaren iraultza:
kantuan mila txori,
hegan pinpilinpauxa,
eguzki izpi goxoak,
zeruan polen hautsa,
loreen aroma nor ez
da usaintzeko gauza?
Erleek pasa dute
jada neguko pausa,
azter dezagun zer moduz
ote dugun erlauntza.

2- ERLAUNTZA:
Erlauntzaren barruan
“brun-brun”-ka bada grina,
erlamando, langile
nola ez erregina;
hirurogei mila erle
ze etxe atsegina,
erle bakoitzak izaten
du bere zeregina
komunitatearen
mesedetan egina.
Alde horretan ez gara
gu erleak adina.

3- ERREGINA:
Erlauntza bakoitzeko
dago erregin bana
bertako langileen
erlamandoen ama,
berea da erlauntzaren
ugalketaren zama
arrautzak jartzea baita
izaten duen lana,
egunean bi mila
ze sasoia daukana!
Berriz ere izango du
nagusiaren fama!

4- LANGILEAK:
Langileak, bai izen
bai izanez behargin:
lorez lore dabiltza
udaberrian baldin
tenperatura goxoek
badiete eragin.
Garbitzaile, hornitzaile,
soldadu eta hargin;
dena egiten dute
primeran eta arin
gerora ere erlauntza
sasoiko egon dadin.

5- ERLAMANDOAK:
Erle emeez soilik
osatua ez denez,
arrak ere badira,
bertan dirudienez,
ez dira asko zikintzen
nektar edo polenez,
erlauntza ezin babestu
eztenik ez dutenez…
Erlamandoak dira,
“zangano” ezizenez,
erregina estaltzeko
gai dira gutxienez.

6- JANA:
Udaberriko plazer,
poz eta gozamena
udazkena heltzean
bihurtzen zaie pena.
Nektarra listuaz ezti
bilakatzen dutena,
baita ere proteina
iturri den polena,
gelaxketan jasotzen
dute ahal den dena,
eduki dezaten nondik
jan neguan barrena.

7- OSAGAIAK:
Erlauntzan dena ez da
edana eta bazka,
osagai asko dira
zutabe edo masta:
erretxinetik eratzen
duten propoli pasta,
isolatzaile ona da
badauka arrakasta;
argizariz osatu
ohi duten abaraska,
jan almazena da eta
erleentzat sehaska.

8- ARAZOAK:
Klima aldaketaren
albo-kalte gogorra,
barroa akaroa,
asiako liztorra
eta pestizida asko;
hainbat arazo horra.
Erleen defentsa izan
dadin eraginkorra
gizakien laguntza
ia da derrigorra,
erlezainik gabe dute
etorkizun ezkorra.

9- GARRANTZIA:
Ibiltzen direnean
loretik loretara
polinizazioa
haien zeregina da.
Einsteinen idatzietan
jarriaz begirada:
“erle oro desagertu
eta lau urtetara
gizaki denak ere
desagertuko gara”.
Erleen inportantziaz
jabetu ote zara?

10- AMAIERA:
Erleek zenbat dohain
eta zenbat gaitasun!
Hemen da nire sorta:
zailtasunak zailtasun
erlauntza baten barrura
begiak sar ditzazun.
Zure galderaren bat ez
baldin badut erantzun
(nahiz aipatu ditudan
haien lau xehetasun)
zure eskutan uzten dut
deskubritu dezazun.

Iturria: https://irunero.eus/erlauntzan-barrena/

Jarraian bertso-sorta entzungai Jone Garmendia Castañosek musikatu eta kantatuta:

Hemen jaitsi dezakezu
Posted in Bertsoak and tagged ,, | Utzi iruzkina
07 Ots 2023

“Banoa”. Iker Altuna Albisuren bertsoak, Iruneron.

BANOA

Egilea: Iker Altuna Albisu

Doinua: Arratsalde on ta aupa zuek

Hemen jaitsi dezakezu

1)
Atzean utzi neure herria,
iturri eta mezkita,
eta Bilbora etorri nintzen,
dena izan da epika. (bis)
Orduz geroztik zenbat borroka
eta zenbat kalapita!
Zentro batera ekarri naute,
denak ditut ausikika.
Ihes egingo dut, tita!
Igual gehiago sufrituko dut,
baina neuk erabakita. (bis)

2)
Lagun guztiei aipatu diet,
dira planaren lekuko;
ordea planto egin didate,
ez baitira ausartuko. (bis)
Kartzela puta hau utziko dut
gaua iritsi orduko,
izarrak eta iluntasuna
izango ditut gertuko.
Ez diot egingo uko!
Poliziari deituta ere,
ez naute harrapatuko. (bis)

3)
Dirudienez deitu dituzte,
eta ehizara atera;
ederki asko betetzen dute
eskatzen zaien papera. (bis)
Indar betean alde egin dut
korrika sasi artera.
Haien arnasa senti dezaket
neurearekin batera.
Eskuak ditut artega,
baina alferrik galdu dute ni
atxilotzeko aukera.

4)
Geroztik modu horretan nabil,
eskapo eta eskapo;
emoziorik bizi honetan
ez zait sekula faltako! (bis)
Nolanahi ere, emaitza ez da
guztiz neure kalterako;
itsas hondoan egon nintekeen
gaur, esate baterako.
Bizitza, esan beharko:
eskerrik asko berriz aukera
bat eman didazulako! (bis)

5)
Jateko zerbait harrapatzeko
ibiltzen naiz ezinean,
supermerkatu atzealdeetan
askotan ahaleginean. (bis)
Gau hotzak ere luzeak dira
kartoi soil baten gainean;
horietara ere ohitu naiz,
aurrera noan heinean.
Itxaropena soinean;
inortxo gabe, ezertxo gabe,
baina libre azkenean. (bis)

6)
Zoritxarrean ezagutu dut
hainbeste jende soraio:
mafioso, apaiz, irakasle txar,
munipa eta zipaio. (bis)
Nire bidea oztopatzeko
egin dute hainbat saio,
baina finean neu naizenari
beti lotuko natzaio.
Esaten dizuet, aio!
Zuen menera bizirauteko
ez nintzen mundura jaio. (bis)

Iturria: https://irunero.eus/banoa/

Jarraian bertso-sorta entzungai Makalok musikatuta:

Hemen jaitsi dezakezu
Posted in Bertsoak and tagged ,, | Utzi iruzkina
02 Urt 2023

“ASMAKIZUNAK… (… eta erantzun errimadunak)”. Aitor Errazkin Vicenteren bertsoak, Iruneron.

ASMAKIZUNAK… (… eta erantzun errimadunak)

Egilea: Aitor Errazkin Vicente

Doinua: Hamabost-hamasei urte

1.-
Pipitaki-papataki (biz.)
asmakizunak izaki
galderatxo bat koplako
erantzuna zeinek daki? (biz.)
Pipitaki papataki…

2.-
Bilintzi eta balantza (biz.)
hiru hatz artean dantza
bere zeregin bakarra
marrak egitean datza (biz.)
bilintzi eta balantza.

3.-
Borobila da erronka (biz.)
astindu, indartsu bota
lurrera, airean edo
harrizko hormaren kontra (biz.)
borobila da erronka.

4.-
Usaina eta kolorea (biz.)
urdina edo morea
ontzian baino zelaian
dauka itxura hobea (biz.)
usaina eta kolorea.

5.-
Lau hariko tresna fina (biz.)
arkua zurdaz egina
zuzen igurtzi ezean
ez du soinu atsegina (biz.)
lau hariko tresna fina

6.-
Amu bat buruz behera (biz.)
umeak sarri sobera
erantzunera heltzeko
bide motzena ote da? (biz.)
Amu bat buruz behera?

7.-
“Mate”, “Inguru”, kirola… (biz.)
Ezagutzaren arbola
ikasteko tokia da
txoritxoek hegan nola (biz.)
“mate”, “Inguru”, kirola…

8.-
Herri nortasunen funtsa (biz.)
ez da hitz egite hutsa
handiez egiten dugu
txikiagoen hilkutxa (biz.)
herri nortasunen funtsa.

9.-
Iritsi ezina, presa (biz.)
barne patxadarik eza
eritasun izatera
heldu liteke, ez pentsa! (biz.)
Iritsi ezina, presa.

10.-
Berdinak eta libreak (biz.)
bagina, adiskideak,
sobran leudeke denonak:
zuenak eta nireak (biz.)
berdinak eta libreak.

11.-
Bi besoren betekada (biz.)
aukerakoa zaplada
benetakotzat jotzen da
estuetan estu bada (biz.)
bi besoren betekada.

12.-
Pipitaki-papataki (biz.)
asmakizunak izaki
esango al dizkiozu
orain zuk besteren bati? (biz.)
pipitaki-papataki…

Erantzunak (atzekoz aurrera idatzita): 2.- aztakra; 3.- atolip; 4.- aerol; 5.- aniloib; 6.- aredlag; 7.- alokse; 8.- aztnukzih; 9.- asertse; 10.- kaedibukse(-azig); 11.- adakraseb

Iturria: https://irunero.eus/asmakizunak/

Posted in Bertsoak and tagged , | Utzi iruzkina
03 Abe 2022
1 Comment

“50 urte”. Abel Zabala Elizazuren bertsoak, Iruneron.

50 URTE

Egilea: Abel Zabala Elizazu
Doinua: Kazkazurik jarriak

1-
Sorta hau idazteko
hartua dut beta
buruari emanda
makina bat buelta
adinaren gaineko
nire hausnarketa
berrogeita hamar urte
bete ditut eta.

2-
Jaiotzak haurtzaroa
dakar parez-pare
zenbat momentu eder
nintzela nerabe
bat bestearen atzetik
zenbakiek alde!
Urteak joan zaizkit
konturatu gabe.

3-
Sasoiko sentitzen naiz
badaukat indarra
baina hain da lausoa
adinaren marra
linbo batean nago
ai zer zoritxarra
za(ha)rrentzat gaztea naiz
gazteentzat zaharra.

4-
”Zahartzen ari zara
ta goiari eutsi!”
hori gezurra dala
nola erakutsi
zalantzari tarte bat
nahi nioke utzi
zenbat da urte asko?
zenbat urte gutxi?

5-
Galdera potoloa
dugu alafede!
Nork bere erantzuna
egin behar bere
aktiboa izatea
beti da mesede
zenbait ederki daude
laurogeikin ere.

6-
Denboraren joanak
dakar desgastea
eta ezinezkoa
hori saihestea
baina izpiritua
badugu askea
ezin ahal da bihurtu
zaharra gaztea?

7-
Hogei eta laurogei
ez direnez berdin
mirari haundirikan
ezin leike egin
buruari ahal dela
egoki eragin
gorputza hein berean
emendatu dadin.

8-
Berrogeita hamar urte
berdin mende erdi
ongi bizitzekotan
ez dira gehiegi!
Nik zortea izan dut
argi gera bedi
baina gehiago batzen
nahiko nuke segi. (Bis)

Iturria: https://irunero.eus/50-urte/

Jarraian bertso-sorta entzungai Peio Etxeberriak musikatuta:

Hemen jaitsi dezakezu
Posted in Bertsoak and tagged ,,
04 Aza 2022

“2020ko maiatzak 03ko whatsap-tik”. Andoni Zelaia Otañoren bertsoak, Iruneron.

2020ko maiatzak 03ko whatsap-tik

Egilea: Andoni Zelaia Otaño
Doinua: Alduderi begira

1
Udaberri usaina
barazki labore,
fruituaren aurretik
sortzen zaion lore
mendian urrunera
berezko kolore,
polita jarraitzeko
kapaz da gerore.

2
Konfinamenduari
zen antitesia,
berritzulerarako
ezin ikasia,
etxetikan bertsotan
txalo garrasia,
egunero berrituz
adore dosia.

3
Ikasgai bat gehiago
bakoitzan jarrera,
itxialdi bateko
bertsoen karrera,
egonezinak kezkak
kanpora atera,
aparte egonarren
nolabait batera.

4
Egoerak bultzata
iritxi hontara,
bakoitzaren lexiko
bakoitzan erara,
bertsoen bertsioan
saiatuaz hara,
bertso banakin hasi
eta bertso sortara.

5
Etxetar izan edo
etxea kaiola,
ezezaguna zena
tokatzen zen rol-a,
inguru dena geldi
beldurrez dagola,
norbanakoentzako
izan da eskola.

6
Ordubeteko bira
eman eta gero,
berriro bertsoekin
hartzeko endredo,
goizeko Txen sortari
erantzunez edo,
baina sorta lortzea
ez nuen espero.

7
Bertso filosofian
hitza jolas bada,
drogatzen gaitu edo
hau ez da normala,
ximurtzen hasia dut
iada betazala,
elkarri enbidoka
musean bezala.

8
Deseskalada dator
edo desegite,
normaltasuna edo
sisteman destripe,
zuzendu behar dira
zenbait hutsegite,
askatasun gosea
sentitzen dut nike.

9
Ea elkartzen garen
egunen batean,
mendi punta batetik
edo elkartean,
mahai baten ondoan
platera betean,
bertsotan aurrez aurre
eta bapatean.

Iturria: https://irunero.eus/2020ko-maiatzak-03ko-whatsap-tik/

Posted in Bertsoak and tagged , | Utzi iruzkina
06 Urr 2022

“Orri zuri”. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak, Iruneron.

ORRI ZURI

Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea
Doinua: Alemaniyako Gerrari

1)
Orri zuri gaur zuri bertsoak
hitz neurtuen orekan.
Formetan zaren laukizuzena
bezain zuri koloretan;
zeinen txikia zinen umetan
koloreekin olgetan
eta zein handi guztia muga
dudan momentu honetan

2)
Geroxeago piko-pikoak
hegazkinekin batera:
hortik ebaki, handik tolestu,
egunaren arabera.
Lehenengoetan beti zabaltzen
genuen kolore bera
ta bigarrenek egiten zuten
aurrera baino atzera.

3)
Iskin batean oin zerrenda bat
eta txarrenak baztertu,
idazten zuzen hasiagatik
ohartzerako okertu…
Lehen bertsoak orri zuritan
uzten genituen gertu,
ordutik nahiko horitu zara,
baina ez gara aspertu.

4)
Nola ahaztu lehendabiziko
gutunak eta aitortzak
txiskeroaren gar puntarekin
ilunduta ertz zorrotzak.
Zuk zure baitan sarri eraman
dituzu arkatzen hotsak,
nik aurrez aurre isildutako
sentipenak eta lotsak.

5)
Gero iritsi ginen, itxuraz,
azterketak pasatzera:
galdera goian eta orri, zu,
krudelki zuri antzera.
Orduan pasa bide nintzen zu
nigandik urrun jartzera,
sortzeko gogoz hartu beharrean
ikaratuta hartzera.

6)
Orain eskutan beharrean zaude
sarean partekatuta,
arkatzen punta zorroztu ordez
teklatua sakatuta.
Orri zuri gaur zauzkate kasik
erabat debekatuta
zeinen tristea zu ikustea
pantaila bilakatuta.

7)
Ikasturtea hastean dena
da neurrizko_eta zentzudun,
baina bidea sortu behar da
hitzez hitz, egunez egun.
Etapa oro nola_orri zuri
bat bezalakoa dugun
ea kurtsoa amaitzerako
nola betetzen zaitugun.

Iturria: https://irunero.eus/orri-zuri/

Posted in Bertsoak and tagged , | Utzi iruzkina
30 Ira 2022

Emankorra izan zen Bertso-jartzaileen I. topaketa

Joan den irailaren 17an, larunbatarekin, egin zen Bertso-jartzaileen I. topaketa. 11 lagun bildu ziren, primerako lan-giroan. Saio amaieran parte-hartzaile guztiek ongi baloratu zuten jardunaldia, guztien artean egoeraren diagnosia osatzeko eta aurrera begirako lan-ildoak zerrendatzeko gai izan baitziren.

Argazkia: Gotzon Aizpiolea
Argazkia: Gotzon Aizpiolea
Irunabarrek, beste hainbat ekimenekin bezala, Bidasoko AEK Irungo euskaltegian antolatu du bertso-jartzaileen topaketa.

Irunabarrek Irunero eta Bidasoko Hitzarako ikasturtez ikasturte bertsoak idazten egiten duen elkarlanak bertso-egileengan sortutako kezka eta beharren jiran antolatu dira topaketak. Aurrerantzean topaketa gehiago antolatu beharra dagoela ebatzi zuten parte-hartzaileek, kezkatzen dituzten gaiak lantzen eta haien gaineko iritzi eta esperientziak partekatzen jarraitzeko.

Posted in Besterik and tagged ,,, | Utzi iruzkina
26 Ira 2022

Ikasturte honetan ere bailarako hedabideekin elkarlanean ariko gara

Irunabarren helburuetako bat bertsoa inguruko hainbat txokotara helaraztea ere badenez, badira zenbait ikasturte bailarako hedabideekin elkarlanean ari garela.

Hasi berri dugun 2022/23 hau laugarren ikasturtea dugu Bidasoko Hitzarekin elkarlanean. Irailean hasi eta ekaina bitarte, hilero, eta hilabeteko azken ostiraletan, Txingudiko bertso-eskoletako kide batek bertso-jarriak argitaratuko ditu aipatutako aldizkariko papereko edizioan, eta egun gutxi batzuk igaro ondoren, eskuragarri izango duzue argitalpen hori bera baita bertsio digitalean ere. Nola ez, Irunabarren webgunera ere ekarriko ditugu bertso horiek guztiak.

Irunero aldizkariarekin hasitako elkarlana oraindik lehenagokoa da. 6. ikasturtez jarraian, Txingudiko bertso-eskoletako kideren baten bertso jarriek argia ikusiko dute hilero. Iruneroren kasuan, hilabete hasieran argitaratuko da elkarlanaren emaitza, eta kasu honetan ere paperezko edizioan zein bertsio digitalean egongo da ikusgai. Ikasturtea urria hasieran hasi eta ekainean amaituko da, eta Iruneroko sorta guztiak ere Irunabarren webgunera ekarriko ditugu.

Horretaz gain, osagarri modura, idatzitako sorta hauek musikatzen direnean ere eskuragarri izango dituzue webguneko argitalpenetan zein Ivoox-eko gure kanalean (harpidetu zaitezte!). Gero eta gehiago zarete elkarlan hauetako bertso-sortaren bat musikatzera animatu zaretenak. Ikasturte honetan ere animatuko bazinate plazer handiz jasoko genituzke zuek musikatu eta kantatutako bertso-sortak irunabar@gmail.com helbidean.

Hona hemen pasa den ikasturtean argitaratu eta musikatutako bertso-sorta pare bat:

  • “Bizitzako gauzarik onenak doan”, Aitor Errazkin Vicentek 2022ko maiatzean Iruneron argitaratu eta Aitorrek berak musikatutako bertso-sorta:
Hemen jaitsi dezakezu

  • “Bidasoa”, Adrian Arruti Bernadetek 2022ko otsailean Bidasoko Hitzan argitaratu eta Peio Etxeberriak musikatutako bertso-sorta:
Hemen jaitsi dezakezu

Posted in Berriak,Bertsoak and tagged ,,,,, | Utzi iruzkina
01 Ira 2022

Bertso-jartzaileen I. topaketa

Kaixo, lagun:

6 ikasturte badira Irunabarren ekimenez Irunero eta Hitza tokiko hedabideetan bertso-sortak argitaratzen ditugula. 2022-2023 ikasturteari begira ere asmo hori bera dugu, dagoeneko hitzartu baitugu nork idatziko duen hitz-emana dugun 19 bertso-sortetatik bakoitza.

Hala eta guztiz ere, ikasturtetik ikasturterako martxak erakutsi digu ez dela lan samurra izaten bertsoak idazteko konpromisoari helduko dion jendea topatzen. Izan ere, sarritan, estu hartzen gaitu bertsoak idazteko lan bakartiak, eta gaur arte, behintzat, ez dugu espaziorik izan egiteko horrek berekin dakartzan zailtasunei buruz hitz egiteko eta zailtasun horiei berei aurre egiten saiatzeko, ez bada bertso-eskolaren batean gaiari berariaz heldu zaion aldi bakanetan.

Hori dela eta, ikasturte honetan “Bertso-jartzaileen I. topaketa” antolatu dugu, bertso idazteko jardunari gure bakardadean heltzen jarraitu ordez, elkartu eta jardunari modu kolektiboan erreparatzen hastea guztion mesedetan izan daitekeela sinetsita: bertso idazten ari izan baina utzita daudenen itzulera ahalbidetzeko; ari garenok trebatu eta lasaiago, errazago, babestuago ari gaitezen; eta etorkizunean bertso-idazten abiatu nahi dutenek aurrekook izan ez genuen abiapuntua izan dezaten.

Gisa horretako ekimenak aurrerabidea izan dezakeela erabat sinetsita gaude. Uste berekoa bazara, zatoz, parte hartu eta bide egin dezagun elkarrekin. 2022ko irailaren 17an izango da, larunbatarekin, Irungo AEK euskaltegiaren egoitzan, goizeko 10:00etan hasi (9:30ean lehen kaferako aukera inguruko tabernaren batean) eta 13:30ak bitarte. Antolaketa kontuak errazteko, adieraz iezaguzu etorriko zaren, faborez, irunabar@gmail.com helbidera edo 675005894 zenbakira idatzita, irailaren 10a baino lehen.

Eskerrik asko aldez aurretik eta bertan elkar ikusiko dugulakoan, jaso agur beroa,

Posted in Ikastaroak and tagged ,, | Utzi iruzkina
03 Eka 2022

“Mugarriak”. Andoni Zelaia Otañoren bertsoak, Iruneron.

MUGARRIAK

Doinua: Saltarina da txepetxa eta
Egilea: Andoni Zelaia Otaño

1
Mugarriaren zentzu anitza
lerro geografikora,
administratu politizatu
lekua eta denbora,
asentamentu komunitate
geziak eta aizkora,
gizateria asmakizunez
iritsi zen sutondora,
eta zenbat metafora.

2
Etxe txikiak etxe multzoak
etxaldeak baserriak,
kobazuloak utzi ondoren
ziran egoitza berriak,
izotz-arotik laborantzara
bidaia harrigarriak,
basapiztiak etxekotzeko
ehizatik erakarriak,
gero datoz mugarriak.

3
Lan eta bizi moldatzen ziran
famili edo taldeetan,
naturarekin ikasi zuten
jolasten eta hizketan,
lur eremuak mendi basoak
mugak herri auzoetan,
berdin estatu nola nazio
udalerriko sailetan,
ondu zituzten lurretan.

4
Erreka ibai eta zuhaitzak
muga bihurtu ohi dira,
Larrun puntatik sarri egona
hara honera begira,
Bidasoaren ertz banatan, bi
estatuen lubakira,
nazio txiki bat zatitzeak
darama hondamendira,
kontra-natura hori da.

5
Mila zazpiehun laurogei eta
hamahiru hamabostera,
Frantzia eta Espainiaren
konbentzioko frentera,
Itsasutikan gazte multzo bat
bertako mugak zaintzera,
Frantziarentzat defenditzea
Euskaldunentzat galera,
ihesi hego aldera.

6
Mendi gailurra mendi lepoa
itsaso ertza padura,
kontrabandoa gaueko lana
ogi-bidea onura,
bi karlistada, bi mundu gerra
frankismoa diktadura,
gudarientzat pasabideak
egiten ziran modura,
mugalarien kontura.

7
Harriak mugan sareak mugan
muga oztopoz betea,
etorkinentzat bilakatu da
infernurako atea,
moral bikoitzak harrapatu du
agintari elitea,
uniformedun sasi jakintsu
bere esku egotea,
eskubide patentea.

8
Boteredunak, kapitalistak
eta multinazionalak,
beraiek jarri beraientzako
non paradisu fiskalak,
hemen besteok bizi ditugu
muga artifizialak,
normala dela sinestarazi
baina ez dira normalak,
dauzkagun muga mentalak.

Iturria: https://irunero.eus/mugarriak/

Posted in Bertsoak and tagged , | Utzi iruzkina

Post Navigation

← Older Entries
Newer Entries →