Irunabar, Irungo bertsoaren bilgunea

Archive for the tag “Oarso-Bidasoaldeko Hitza”

“Indiferentzia metatua”. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak, Bidasoko Hitzan.

INDIFERENTZIA METATUA

Doinua: Basatxoritxu mokoluzia
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Covidak bete dituenean
ZIUak, albistegiak,
bertso-jarriak, sare sozialak
eta laborategiak
ukatu gabe bizi ditugun
momentu larriegiak
beste gaitz larri batean jarri
nahiko nituzke begiak

2)
Estatistikak begiratuta
datua da nabarmena:
heriotzaren kausa bat dela
zirkulazio-sistema,
hain zuzen ere iaz hildako
gehien utzi zituena.
Beraz, zergatik ez da aztertu
sedentarismoarena?

3)
Etorkizunaz pentsatu eta
gaztetxoei errepara
nola bidali ditugun preso
denak euren geletara.
Ezin kalera atera, beraz,
pantaila aurrean laga…
mugitu gabe bizi den gazte
asko hezten ari gara.

4)
Jana etxera eramaten da
eta bezeroa ditxan
haren gorputzak alferrikako
bi pausu eman ez ditzan..
Zalantza daukat eraiki dugun
pantailen telebizitzan
zulo bat beste zulo batekin
estaltzen ez al gabiltzan.

5)
Elkartu ginen “S.O.S.
Ostalaritza” oihura
hala bultzatu dugu berriro
jan-edanaren ohitura
eta helduok behin geundenean
desiotako modura
aisialdiko langileekin
inor gutxi oroitu da.

6)
Aisialdia debekatuta
egon da aste luzeetan
eta eskola kirola ere
baztertu da gehienetan.
Obesitate-maila gizen bat
dugun jendarte honetan
ez dago zulo kopuru bera
guztion gerrikoetan.

7)
Baina gazteek ez aisirik, ez
kirolik, ez gaztetxerik
eta kaleko edana ere,
nonbait, ez da babesterik
ez baitago hau gatazkarekin
lotzen ez den albisterik,
alternatiben bila, ordea,
utzi al zaie besterik?

8)
Gaztetxoenek ez dute jaso
merezi duten tratua
eta halere haiei egozten
zaie gure bekatua,
kirol-aisia murriztu zaie,
egon da debekatua,
egon beharko lukeenean
ohituretan txertatua.

9)
Kirol-aisia ez da bakarrik
begiz ikusten duguna,
halaber dira balore batzuk
eta buru-osasuna.
Hortaz, hasi den kurtsoan ea
zein dugun neurri-bilduma,
ea non jartzen dugun fokua
eta non lehentasuna.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/hitza-kolaborazioak-irunabar/

Ikasturte honetan ere bailarako hedabideekin elkarlanean ariko gara

Irunabarren helburuetako bat bertsoa inguruko hainbat txokotara helaraztea ere badenez, badira zenbait ikasturte bailarako hedabideekin elkarlanean ari garela.

Hasi berri dugun 2021/22 hau hirugarren ikasturtea dugu Bidasoko Hitzarekin elkarlanean. Irailean hasi eta ekaina bitarte, hilero, eta hilabeteko azken ostiraletan, Txingudiko bertso-eskoletako kide batek bertso-jarriak argitaratuko ditu aipatutako aldizkariko papereko edizioan, eta egun gutxi batzuk igaro ondoren, eskuragarri izango duzue argitalpen hori bera baita bertsio digitalean ere. Nola ez, Irunabarren webgunera ere ekarriko ditugu bertso horiek guztiak.

Irunero aldizkariarekin hasitako elkarlana oraindik lehenagokoa da. 5. ikasturtez jarraian, Txingudiko bertso-eskoletako kideren baten bertso jarriek argia ikusiko dute hilero. Iruneroren kasuan, hilabeteko lehen aldizkarian argitaratuko da elkarlanaren emaitza, eta kasu honetan ere paperezko edizioan zein bertsio digitalean egongo da ikusgai. Ikasturtea urria hasieran hasi eta ekainean amaituko da, eta Iruneroko sorta guztiak ere Irunabarren webgunera ekarriko ditugu.

Horretaz gain, osagarri modura, idatzitako sorta hauek musikatzen direnean ere eskuragarri izango dituzue webguneko argitalpenetan zein Ivoox-eko gure kanalean (harpidetu zaitezte!). Orain arte Makalo eta Maddi Sanzek musikatutakoak ipini dizkizuegu, baina beste inor animatuko balitz ere plazer handiz jasoko genituzke zuek musikatu eta kantatutako bertso-sortak irunabar@gmail.com helbidean.

Hona hemen pasa den ikasturtean argitaratu eta musikatutako bertso-sorta pare bat:

  • “Irungo Harrera Sarea”, Abel Zabala Elizazuk 2021eko apirilean Iruneron argitaratu eta Makalok musikatutako bertso-sorta:
Jaitsi audioa

  • “Agurrari koplak”, Maddi Sanz Sanchezek 2021eko apirilean Bidasoko Hitzan argitaratu eta Maddik berak musikatutako bertso-sorta:
Jaitsi audioa

“Transzientzia”. Manu Goiogana Bengoetxearen bertsoak, Bidasoko Hitzan.

TRANSZIENTZIA

Doinua: Hemen zizurkildar bat
Egilea: Manu Goiogana Bengoetxea

1)
Eredu faltak sortzen
baititu problemak
hona bildu ditugu
zenbaiten izenak:
zientzialariak,
bikainak den-denak,
askok ezagutuko
ez dituzuenak,
Transak direla esan
behar izan dutenak.

2)
Tuberkulosiak du
eragin bortitza
azkar hautematea
da lehen baldintza,
eta topatu zuen
Alan Hart-ek giltza:
baliatuta X
izpien jakintza
salbatu zuen beste
askoren bizitza.

3)
Lynn Conway bera ere
nola ez aipatu,
informatikaria,
on bezain famatu:
mikroprozesadore
bat zuen asmatu
hala ordenagailu
guztiak azkartu;
baina mundua dabil
ezin prozesatu.

4)
Nahiz eta zaila izan
esplikazioa
Rachael Padman-ek a zer
aportazioa:
argiztatuz izarren
eboluzioa
astronomia denez
bere pasioa,
berak ere merezi
du espazioa.

5)
Ben Barres da beste bat
aski nabarmena
Neurobiologian
katedradun zena.
Ikertu zuen glia
zelulen ahalmena
leheneratu asmoz
nerbio-sistema.
Sistemak berak gaizki
ulertu zuena.

6)
Fisikari bikain bat
ez zena akitu,
segurtasun nuklear
gaietan aditu,
Angela Clayton ez zen
nahikoa saritu;
zeren inork nahi badu
serio aritu
bizitzan segurtasun
gehiago behar ditu.

7)
Brigitte Baptiste-ek dakar
hamaika kolore:
Bioaniztasunen
gaietan doktore,
ekologiaren zein
bizitzen fabore,
gaur unibertsitate
baten errektore.
Ia natura bera
bezain transgresore.

8)
Audrey Tang aipatzeke
ezin utzi bertan:
erreferente bat da
software libreetan,
hacker bat dabilena
ministro lanetan,
“Libre” eta “ireki”
aldagaien bueltan
Txerta dezagun bera
gure lengoaietan.

9)
Juani Bermejo-rentzat
lanaren ordaina:
jo du konputazio
kuantikoan gaina.
Han-hemen arituta
gogor, alajaina,
darama ikertzaile
karrera bikaina,
trantsizioak zaildu
egin dio baina.

10)
Horrelako sorta bat,
baina, zertarako?
erreferente falta
badagoelako,
berdin dio noizko den
eta norentzako;
bideak zabaltzea
ez da kalterako!
Mundua ederra da
anitza delako.

Jaitsi audioa

Makalo Jauregik musikatu du.

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/manu-goiogana-bengoetxea-transzientzia/

“Xapoketa”. Andoni Zelaia Otañoren bertsoak, Bidasoko Hitzan.

XAPOKETA

Doinua: Hauxe da ikazketako
Egilea: Andoni Zelaia Otaño

1
Xapoketa heldu da
zer altxor kaxa,
taldean egin edo
norbere kasa,
hartu arnasa,
kolorez hornitua
bere konpasa,
zer den jolasa,
haur eta helduentzat
denbora pasa. (err)

2
Desagertuak nola
desagertzear,
animali sendiak
kondairan zehar,
zenbat eme-har,
bereziak arruntak
lodi ta mehar,
galdu gabe har,
memoria lantzeko
ikasi behar. (err)

3
Zazpi eremuetan
dagoen fauna,
zazpi ekosistema
natur jarduna,
toki kuttuna,
garen eta izana
argi iluna,
zein erresuma,
joko jolas ikasgai
hartu duguna. (err)

4
Ugaztun anfibio
ta narrastiak,
ornogabeak, arrain
ta hegaztiak,
lehor bustiak,
mendi gailurrak eta
itsas azpiak,
non eguzkiak,
goxatu eta indartuz
bizi guztiak. (err)

5
-Iratiko oihana
Behe Nafarroa,
-Uhaitzandi ibarra
da Zuberoa,
lur oparoa,
-Arabako hegoan
mendilerroa,
haize harroa,
-Bardeak basamortu
nafar erroa. (err)

6
-Lapurdi itsasbazter
itsaslabarra,
-hareatza padura
Urdaibai marra,
txoko edarra,
-Ggipuzkoan Aizkorri
artzain iparra
lanbide zaharra,
txalaparta oihartzun
berdin adarra. (err)

7
Eguzki hego haize
euri elurte,
naturaren zikloek
mintzatzen dute,
zenbat ezuste,
unibertso garbiak
onura luke,
zaborran truke,
ortzi oskarbiaren
izar arkupe. (err)

8
Buru begien dantza
xarma ikara,
natur-kume artean
aurkitzen gara,
aukera bat da,
Euskal Herrian zehar
auzo bailara,
xapoketara,
gure ekositeman
landuz euskara. (err)

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/andoni-zelaia-otano-xapoketa/

Jaitsi audioa

“Agurrari koplak”. Maddi Sanz Sanchezen bertsoak, Bidasoko Hitzan.

AGURRARI KOPLAK

Doinua: Oihaneko pagoak blai
Egilea: Maddi Sanz Sanchez

1. Izan daiteke mingarri
hontaz mintzatzea sarri
behin bizi izan dudala eta
nahi diot sorta bat jarri

2. Gu garai txarrak bizitzen
eta zu artean hiltzen
medikuaren deia jasota:
“Ez zaio asko gelditzen”

3. Ospitaleko atari
irribarreen ehiztari
bizi genuen argazki horri
ari natzaio kantari

4. Marra gorri zein ubela
hortxe da itxaron gela
“zainketa, larri eta intentsibo”
ene, zer kartel krudela!

5. Urduritasun dardara
ahizparen besarkada
gela osoa isilik baina
oihuka dabil ikara

6. Erizainari begira
zerrendarekin hasi da
zure izena bota du eta
barrura goaz segida

7. Orratza duzu zainean
ikusi zaitudanean
morfina kutsuz utzi dituzu
zure azken hitzak airean

8. Gogorra isilunea
ahotsa ahulgunea
begiratuta galdetu gabe
elkar zaintzeko unea

9. Ordu erdi bat igaro
ia onartzear nago
nire izena zure ahotik
ez dut entzungo gehiago

10. Badator nerbioen tropa
errai artean borroka
zain dagonaren egonezina
ez diot inori opa

11. Makinak dauka fokua
hau jada ez da patua
gogaitu eta lasaitzen duen
atzerantzako kontua

12. Azken arnasa ahula
biziak bejondeizula
pakean zoaz eta bidaia
ona izan dezazula

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/maddi-sanz-sanchez-agurrari-koplak/

Audioa jaitsi

“Irungo Harrera Sarea”. Abel Zabala Elizazuren bertsoak, Bidasoko Hitzan eta Iruneron.

IRUNGO HARRERA SAREA

Doinua: Kinta jarrita ondorenian
Egilea: Abel Zabala Elizazu

1-Eskualdean bada talde bat
Irungo Harrera Sarea
migranteekin egiten du lan
ederra, paregabea
haiek artatuz haiek lagunduz
haiei goxatuz bidea
bere jarduna plazaratzea
nire sortaren xedea

2-Bi mila eta hemezortziko
udako egun batean
hainbat migrante agertu ziren
RENFE geltokiko atean
egun batzuek pasa zituzten
haiek artatu arte han
ez genekien zenbat gehiago
helduko ziren artean.

3-Geroztik zifrak gora egin du
azkarrago, mantsoago
eta milaka etorri dira
hori begi bistan dago
bi mila eta hogei urtean
bi mila baino gehiago
baina tamalez egoera honek
jarraituko du luzaro.

4-Frantzia edo Alemania
migratearen jomuga
baina zubia zeharkatzea
zer nolako abentura
Hendaialdean harrapatuak
dira gaizkile modura
ta poliziak berriz Iruna
bueltatzea seguru da.

5-Gobernuz kanpo dauden taldeek
jarri zuten interesa
ordezkatzeko agintariek
emandako erantzun eza
ordutik hona bidea noski
ez da izan hain erreza
gure artera heldu den orok
eduki dezan babesa.

6-Hiru taldetan banatzen dute
euren jardueren zama
Gautxorikoak joaten dira
geltokira haiengana
Harrerakoek banatzen dute
informazio andana
eta arropa arduradunek
arropa batzeko lana.

7-Gautxorikoen jarduna noski
kontuan hartu beharko
geltokiraino joaten dira
busa datorrenerako
ahal den azkarren artatu oso
garrantzitsua delako
pasatzaileen eskutan laster
erori daitezkeelako.

8-Harrerakoen taldean ere
bada hainbat jende prestu
noski ederki dakite jakin
pertsona nola babestu
galderarikan inork badauka
ba erantzuna erreztu
eta planorik behar badute
jartzen dute haien esku.

9-Look aldaketak edo itxurak
ez du garrantzi gutxi (e)ta
aldagelara egiten dute
ezinbesteko bisita
eta handikan irteten dira
egokiago jantzita
migrantearen uniformea
alde batera utzita.

10-Bolondres hauen jokabideak
badu nahikoa meritu
debalde ze lan egiten duten
hemen ezin da kabitu
eta norbaitek bere ekintzaz
lagundu nahiko balitu
udaletxeko aurrealdean
hantxe topatuko ditu.

Iturriak: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-abel-zabala-elizazu-harrera-sarea/

Audioa jaitsi

“Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak”. Adrian Arruti Bernadeten bertsoak, Bidasoko Hitzan.

Bertso berriak, igogailuko gorabeherei jarriak

Doinua: Egunaren izena I / Potajearena
Egilea: Adrian Arruti Bernadet

1)
Auskalo noizko ene

lagun agurgarri
izenarekin ez al
da gaia igarri?
Igogailuek sortu
didatenez sarri
mila pasarte txar zein
mila kakalarri
azalpenekin hona
hainbat bertso jarri:

2)
Apur bat zehaztea
ez al da onena?
Ez da estutasuna
estutzen nauena.
Baina bertan sartzean
ene zer problema!
Jasangaitz bilakatu
dakidakeena
elkarrizketa bat da…
desio ez dena!

3)
-Kaixo. -Kaixo, zer moduz?
-Ongi. -Ni ere bai.
Ez al gara hizketa
hortxe uzteko gai?
-Aizu, eguraldia…
Alabeteporai!!
-Zu jasateko ez dut
behar beste dohai(n);
zuk nahi duzu baina nik
ez dut hitz egin nahi!

4)
Batzuek segapoto
aurpegia dute
ulertzeko ez dute
nahi beste bertute.
Izan ere Andoni
Aizpuru entzute
hutsa halako plazer
bihurtu balute
Eitb jarri eta
topatuko nuke!

5)
Problema berriketa
balitz sikiera
aditzeko egingo
nuke saiakera.
Jator izateko prest
nengoke gainera!
Baina sarri mundua
datorkit gainera
sartu ezkero bertan
bost lagun batera.

6)
Eta bertan sartuko
bagara kalteko;
behin geldituko gara
pisu bakoitzeko!
Nola ez, izango naiz
azkena jaisteko…
Zalantzarik ez daukat
nik dagoeneko
ados jartzen direla
ni izorratzeko!

7)
Pertsonalki ez hartu
hemengo marmarrik
gai hoberik ez nuen;
ez dut nahi oldarrik.
Igogailu kontutan
gauza bat bakarrik:
sasoian nagoenez
oraindik, beharrik,
jakin nik ez dudala
inongo beharrik!

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/irunabar-bertso-sorta/

“2021″. Iker Altuna Albisuren bertsoak, Bidasoko Hitzan eta Iruneron.

2021

Doinua: Sentimentua sartu zitzaidan
Egilea: Iker Altuna Albisu

1)
Etorkizunak zer izango du
bere barruan gordea?
Zein izango da, aurrerantzean,
munduaren kolorea?
Nahiz topikoak baliatzea
ez den oso dotorea;
honek badauka, oraintxe bertan,
berez balio doblea:
ea urte hau izaten dugun
bestea baino hobea!

2)
Koronabirus, gu guztiokin,
izan ezazu gupida;
eta pixka bat estutu zaitez
jarri dizugun neurrira.
Antzematen dut, nire barruan,
zu suntsitzeko desira.
Baina, badakit, ezinezko da;
onartu behar dut, tira!
Gaixotasunak, ezinbestean,
bizitzaren parte dira.

3)
Txalotzekoa izan da, zinez,
jende batzuen kemena;
txalotzekoa, jende batzuek
erakutsi duten sena.
Ebidentea izanagatik
eragindako problema,
ebidentea izanagatik
jende askorengan pena;
holakoetan ateratzen da
ondoriorik onena.

4)
Askatasuna murriztu zaigu,
dastatu dugu kartzela;
eta lehenago alaia zena
bilakatu da goibela.
Baina berriro lor dezakegu
denok nahi dugun epela,
nahiz badakidan nahi eta nahi ez
ez dela izango horrela;
pentsatu nahi dut trantze txar honek
indartuko gaituela.

5)
Ni kontziente naiz birusak hemen
egin duen desmasiaz,
jendarte honek ahosabaian
daukan zapore gaziaz.
Baina egoera gaindi daiteke,
neurri batean, graziaz;
eta musika kontzertu on bat
itxaroten dut antsiaz.
Bene-benetan ohar gaitezen
kulturaren garrantziaz!

6)
Hemen ez da deus zuri ala beltz,
galdu ala irabazi;
dakidana da behar dugula
jende oro pentsarazi.
Irakurlea, mindu bazaitut,
behar dut esaten hasi:
jendarteari nire ikuskera
nahi nion hemen erantsi,
azken finean nire barruan
neukan hori adierazi.

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/183939/
https://irunero.eus/2021-2/

“GAUr EGUN”. Egoitz Zelaia Perezen bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan

GAUr EGUN

Doinua: ‘Se me olvidó otra vez’
Egilea: Egoitz Zelaia Perez

1.
The Walking Dead-eko extra txarren antzera.
lanetik etxera sartua naiz atzera.
-lana badut eta ez noa kexatzera-
Joanen nintzake trago batzuk hartzera,
lagunekin bildu eta “desfasatzera”;
helduko nintzake, agian, dantzatzera…
baina dena itxi digute, eta zera,
berriz, aspertuta, bakarrik ohantzera.



2.
Will Byers bezala, luza ahala zangoa,

nonbait, desagertu egin da azaroa.
Ihesean joan aurretik gaztaroa,
berriz dastatu nahi nuke zure ahoa,
nire gorputzean gorde zure alboa.
Abendurako prest daukat sarkofagoa;
luzatu ezkero hau bihurtzera doa,
katu baten mihia baino lakarragoa.



3.
Eguberria ez da Brasil otsailean

batzuk ari gara nahiaren itzalean
aditza jokatu ezinik pluralean.
Euri tantak irrist eginez kristalean
hotz ari du modu diskriminatzailean,
guziak etxean, inor guti kalean;
beroa hartuaz botilen magalean
hartu beharrean besteen azalean.



4.
Hartu aitzin Sherlock-en detektibe kutsuak,

nahiz, garaian izan horren arriskutsuak
nahi ditut besteen alibi amultsuak;
Dena ahantziz, beraz, piztu ditzagun suak
ahanzteko hotzak eta euri-truxuak,
berreskuratzeko hitz-jolas burutsuak,
behatu konplize, besarkada sutsuak,
tekila, limoia, gatza eta musuak.

5.
Abenduak sortu du nahikoa debate
EAEk terrazak zabaldu baititzake,
Nafarroan ere, hau zen prioritate,
Lapurdin, bakarrik, lanerako gauzkate.
Gazteago banintz erotuko nintzake.
Zein dute harreman, zein afektibitate?
Enpatia pixka bat sentitu nezake;
Eni ere gauak ebatsi dizkidate.



6.
Laikarik gabeko enegarren Sputnik
batean joateko antza baino ez dut nik.
Ezin aterata hain ataka estutik
mikatzetik daukat lehen nuena prestutik.
Hogeiak” deus guti izan du amestutik,
ene hitzen minak ez dakar, berez, tutik.
Urtarrila heltzen ez bazaigu belztutik,
ea zeinek duen “hogeita bat” eskutik!

Iturria: https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/egoitz-zelaia-gaur-egun/

“Aiako Harriari”. Urko Casado Usandizagaren bertsoak, Oarso-Bisoaldeko Hitzan eta Iruneron

AIAKO HARRIARI
Doinua: Urki zelaiko puntan
Egilea: Urko Casado Usandizaga
1
Kantak jarriko ditut zure maitemiñez
sentimendurik hitzez azaldu eziñez.
Berdin du jazten zeran gris edo urdiñez,
hosto ugariz edo soineko ariñez,
ezin ederragoa nola zaren ziñez.

2
Bat edo hiru zaren askoren zalantza,K” batek karteletan dabilkien dantza!!
Toponimia du sarri hizkuntzak ardatza,
udalean zenbaitek ez dakite antza,
eta errespetua horretantxe datza.

 3
Hurbiltzeko parada nola sarri dedan,
zenbat denbora pasa ote det zuregan
zentzu guztiak erne (e)ta burua hegan,
denbora ere gelditu egiten ote dan…
zure parte izaterik bagenu aukeran!

4
Haseran tontorretan zen nire arreta,
Txurrumurru, Erroilbide, Hirumugarrieta,
eta sartalderantza daukazun pareta.
Ondoren baso, magal, zoko (e) ta erreka,
Zenbat sorpresa dezu neretzat gordeta?

5
Landaredia dezu benetan anitza,
Pago, txilar, astigar, iñar nahiz haritza,
zumar, gaztainondo, haltza, urki ta hurritza,
gorosti, lizar, ametz, sahats zein zumitza,
gai zera edonondik sortzeko bizitza.

6
Orkatza, azeria, xagua, azkonarra,
arrabioa, igela, trikua, muxarra, 
muskerra, sugandila, saia, xaguzarra…
Pertsonok ez genuke onartzea txarra
haiek soilik dutela zurekin beharra.

7
Berez duzun oreka pertsonok irauli,
errespetorik gabe hainbeste ahali.
Ardi, behi edo behor mendira bidali,
zuregan bizi arren, nahiz askok estali,
abere bakoitzeko mila animali.

8
Etzarenez osatzen soilik lur publikoz,
lehenengo jo zintuen pinuak ostikoz.
Pertsonon mixerian dirua beti poz!!
ia etzaituzten janzten inoiz eukalitoz,
zuhaizti (e)ta basoak betirako itoz.

9
Beti ez dut erdi hutsa ikusten botila,
lau jantzirekin dabil zuregan okila.
Aurten hurbildu zaizu sekulako pila,
pinu lehorretara alimentu bila,
bizitzaz betetzeko txulo borobila.

10
Kantak jarri dizkizut Aiako Harria,
gutxi den bezain leku liluragarria.
Artzain-basozain biko maiz kontrajarria,
elkarlanerako da nere aldarria,
bakarra izanki lotzen gaitu(e)n uztarria

Iturriak:
https://bidasoa.hitza.eus/generoak/iritziak/urko-casado-usandizaga-aiako-harriari/
https://irunero.eus/aiako-harriari/

 

Post Navigation